Duitsland verenigd

NU IS HET dan zover. Vijfenveertig jaar na de oorlog houden de vier geallieerden op te bestaan en wordt Duitsland weer een soevereine staat. President Gorbatsjov heeft de finale consequentie getrokken uit de ontmanteling van het naoorlogse imperium en geeft de bezetting van een deel van Duitsland prijs. 'Realpolitik' noemde de Sovjet-president deze concessie met een Duitse term en zo was het ook. De Sovjet-Unie kan de last van Stalins imperium niet langer dragen en moet alle kansen aangrijpen om marginalisatie te voorkomen. Midden-Europa, voorop Duitsland, is de enige brug die naar het Westen leidt als het gaat om economische vernieuwing, techniek, democratisering en een eigentijds kapitalisme en dat feit blijft, hoe vaak die brug ook in het tsaristische en het communistische verleden is opgeblazen. Voor de korte termijn is de winst- en verliesrekening van het Akkoord van Zjelesnovodsk relevant. Duitsland tast krachtig in de buidel voor EHBO-hulp aan Gorbatsjov. Het miljardenkrediet van de Bondsrepubliek is voornamelijk bedoeld voor acute leniging van tekorten op de betalingsbalans en straks ook voor voedselhulp. Bovendien doet het nieuwe Duitsland een behoorlijke stap terug in militair opzicht. De belofte om het Duitse leger alles bij elkaar niet groter te laten zijn dan 370.000 man is in vergelijking met de 480.000 alleen al in de Bondsrepubliek van dit moment inderdaad geen kleinigheid. De Bundeswehr gold tot nu toe steeds als het belangrijkste conventionele potentieel van de NAVO en het is nu zeer de vraag of dat zo blijft. De Duitse afzwering van kernwapens lag in de lijn der verwachtingen, evenals de definitieve aanvaarding van de huidige grenzen.

De korte termijn is belangrijk, al was het maar omdat dat de enige termijn is die voor Gorbatsjovs politieke koorddans telt. De Sovjet-leider heeft de lange weg afgelegd van terugtrekking uit Afghanistan tot nu dan terugtrekking uit Duitsland. Het laatste en belangrijkste symbool van communistische glorie uit de Grote Vaderlandse Oorlog de Sovjet-aanwezigheid bij het Brandenburger Tor wordt door de huidige Sovjet-leider afgebroken. De vier geallieerden zullen Berlijn verlaten en het bezettingsstatuut dat voor de stad tot op heden geldt, zal worden beeindigd. Gorbatsjov krijgt er kredieten voor terug en verder, naar mag worden aangenomen, vertrouwen en samenwerking met het Westen. Dat is alles bij elkaar niet veel, maar gegeven de omstandigheden heet dat Realpolitik.

EN VERDER? Verder begint het pas. Een verenigd Duitsland zal weliswaar lid van de NAVO worden en daarmee een belangrijke wens van de Duitsers zelf en hun Westelijke bondgenoten in vervulling doen gaan, maar verder zal alles veranderen. De parameters van het naoorlogse denken kloppen niet meer: de landkaart, de psychologie, de reflexen en de machtsverhoudingen ze zien er allemaal anders uit en het maakt onzeker. Wie het verslag leest van een vertrouwelijk Duitsland-beraad op Chequers gisteren op deze opiniepagina proeft daar iets van, ook al zullen de bijdragen van experts als Gordon Craig en Fritz Stern aan dit overleg ongetwijfeld serieuzer zijn geweest dan het atavistisch aandoende verslag van de secretaris van dePrime Minister suggereert.

GESCHIEDENIS herhaalt zich altijd anders. Deze Duitse eenheid wijkt van alle eerdere verenigingen en pogingen daartoe af dat er geen schot is gelost. Ze komt voort uit een vreedzame opstand in de DDR en is aanvankelijk de Bondsrepubliek opgedrongen. Politici in Bonn waren net zo verrast als ieder ander en Helmut Kohl greep zijn kans. Hij verblufte na 9 november iedereen met een tamelijk foutloze, vastberaden koers om deze vereniging tot stand te brengen. Deze kanselier uit Oggersheim, die zelden wordt geprezen om zijn cosmopolitisme of zijn intellect en altijd in de vorm van een peer moet optreden in de karikaturen, liet zijn grootste talent machtsinstinct de vrije teugel, troefde binnenlandse tegenstanders af en verwierf de adhesie van buitenlandse collega's. Zonder krachtpatserij te etaleren greep hij de politieke speelruimte die de Bondsrepubliek zich de laatste jaren geleidelijk en tot voor kort tamelijk onopvallend in de internationale arena had verworven om de Duitse eenheid te realiseren. Dat doel is nu praktisch bereikt en niemand kan 'Rapallo' of 'verraad' roepen, want het diplomatieke naspel van de volksbeweging is volgens de regels van het spel gespeeld.

De verantwoordelijkheid van een nieuw, vrij en soeverein Duitsland in Europa wordt groot. Instellingen als NAVO, Europese Gemeenschap en CVSE doen aan die constatering niets af, hoe belangrijk zij ook zijn voor het voor ons liggende traject dat op een of andere manier naar verdere Europese integratie zal moeten leiden. Na de politieke, ideologische en militaire omzwervingen van Duitsland de laatste honderd jaar heeft de Bondsrepubliek na 1945 de weg naar Europa teruggevonden. Nu het nieuwe Duitsland nog.