Spaarbanken bezorgen VS forse kater

WASHINGTON, 16 juli Drie jaar na het bekend worden van het spaarbankenschandaal, dat de Verenigde Staten tussen de driehonderd en vijfhonderd miljard dollar zal kosten, heeft het Amerikaanse publiek er nu massaal lucht van gekregen. Volgens opiniepeilingen in onder andere Newsweek en USA Today zijn de kiezers bezorgd en maken zij zich weinig illusies over het vermogen van de regering om de problemen op te lossen. De overheid heeft de deposito's in de failliete spaarbanken tot 100.000 dollar per rekening gegarandeerd en moet dus het gelag betalen.

De politieke gevolgen van de woede van de kiezers zijn onduidelijk, omdat zowel Republikeinen als Democraten bij het schandaal betrokken zijn. 'Het hele machtssysteem heeft haar vingerafdrukken achtergelaten', zei gisteren het conservatieve Congreslid Newt Gingrich. En Ron Brown, de voorzitter van de Democratische Partij, zegt dat de Republikeinse presidenten Ronald Reagan en George Bush de schuld zullen krijgen, omdat zij niet op tijd hebben ingegrepen. De enorme rijkdom van sommige directeuren van spaarbanken die failliet zijn gegaan, hoort volgens hem bij het Republikeinse tijdperk.

Het spaarbankschandaal bedreigt intussen alle zittende politici die er zelf bij betrokken zijn of die hebben stilgezeten. De meeste ondervraagden in de opiniepeiling van Newsweek hadden geen idee welk van beide partijen het meest betrokken was bij het schandaal. Vijfendertig procent gaf de Republikeinen de schuld, negentien procent de Democraten.

De woede van de Amerikaanse belastingbetaler neemt extra toe door de betrokkenheid van een bekend gezicht, dat van Neil Bush, een zoon van president Bush, en voormalig commissaris van de Silverado-spaarbank. Zulke menselijke bijzonderheden maken meer indruk dan abstracte, hoge cijfers over de aangerichte schade. Uit een recent onderzoek naar mensen die het nieuws volgen blijkt dat persoonlijke bijzonderheden het beste worden onthouden, zoals het feit dat president Bush niet van broccoli houdt.

Het faillissement van Neil Bush' Silverado-spaarbank is typerend voor de problemen met de spaarbanken. Het kost de Amerikaanse regering een miljard dollar. Als lid van de raad van commissarissen heeft Neil Bush leningen goedgekeurd aan zakenpartners. Een zakenpartner gebruikte een Silverado-lening van 900.000 dollar om samen met Bush naar olie te gaan boren voor de Argentijnse kust. Neil Bush zelf kreeg van een projectontwikkelaar een lening die hij niet hoefde terug te betalen. 'Het was te mooi om waar te zijn', zei hij later. Maar een miljoenenfaillissement van de projectontwikkelaar op kosten van de Silverado-bank maakt de lening minder onschuldig dan deze op het eerste gezicht lijkt.

Uit het geval Bush blijkt hoe het fiasco in de jaren tachtig kon ontstaan. Netwerken van kennissen en partners die elkaar geld toeschuiven in de vorm van leningen en hoge salarissen, en de Amerikaanse regering die uiteindelijk voor alles moet betalen.

Bush jr. gaf vorige week aan iedere televisie- of krantenjournalist die wilde een vraaggesprek maar dit schijnt zijn zaak eerder kwaad dan goed te hebben gedaan. Na het laatste vraaggesprek met de New York Times overreedde zijn advocaat hem om ermee op te houden. De tegenargumenten van de 35-jarige Neil Bush zijn minder overtuigend dan het yuppie-imago dat hij voor de kijkers uitstraalt.

De emotionele verdediging van zoon Bush door president Bush heeft de Amerikaanse tv-kijker pas goed wakker geschud. Hier was het drama van een vader die verscheurd werd tussen twee loyaliteiten, die van het presidentschap en die van het vaderschap. Bush was zichtbaar aangedaan toen hij zei te geloven in de eerlijkheid en integriteit van zijn zoon maar dat hij het systeem zijn werk zou laten doen en niet zou ingrijpen. Het Bureau voor Toezicht op Spaarbanken wil Neil Bush voortaan van een positie bij spaarbanken uitsluiten. De federale verzekeringsmaatschappij voor deposito's die de kosten van de faillissmenten moet dragen denkt erover om onder andere van Neil Bush 200 miljoen dollar schadevergoeding te eisen.

Na een strategische beslissing van hun nationale voorzitter Ron Brown zijn de Democraten vorige week in de aanval gegaan over de zaak met Neil Bush. Ze hebben deze beslissing lang overwogen aangezien de Democraten tenminste even sterk bij het spaarbankschandaal betrokken zijn als de Republikeinen. Vooraanstaande leden van het Huis van Afgevaardigden moesten aftreden wegens een conflict van belangen, waarbij spaarbankdirecteuren waren betrokken. Ook de vroegere voorzitter van het Huis, Jim Wright, trad mede hierom af.

Dan zijn er verder de Keating Five, vijf senatoren onder wie vier Democraten wier politieke campagnes financieel gesteund werden door Charles Keating, de voormalige topman van de failliet gegane Lincoln-spaarbank. De vijf senatoren probeerden te intervenieren toen er een regeringsonderzoek gaande was. De spaarbanklobby heeft in het algemeen veel aan verkiezingsfondsen bijgedragen. Een poging om de financiering van verkiezingen strakker te regelen is tot nu toe mislukt in het Congres.

Vorige week wilde een commissie van het Huis van Afgevaardigden de procedure beginnen tot benoeming van een speciale officier van justitie die de verrichtingen van Neil Bush zou moeten onderzoeken. De Republikeinse Congresleden dreigden daarop met een soortgelijk onderzoek naar de overwegend Democratische Keating Five en de tot aftreden gedwongen Democraten. Daarop ontbrak er voldoende Democratische steun voor het opzetten van een crimineel onderzoek naar Neil Bush. De minister van Justitie, Richard Thornburgh, zei dat hij geen aanwijzingen heeft om een crimineel onderzoek naar Neil Bush te rechtvaardigen.

President Bush zit niet alleen met de spaarbanken. Er dreigen ook problemen bij grote banken die te snel hebben geleend aan landen of aan glitterende onroerend-goedkoningen zoals Donald Trump. Daar komen nog bij de astronomische kosten voor het schoonmaken van militaire stortplaatsen waar de normale milieunormen niet voor golden. Als daar nog de rente voor de overheidsschuld wordt bijgevoegd, heeft Bush voldoende verplichtingen om te kunnen zeggen dat zijn lange huwelijksreis met de kiezer voorbij is.