Gorbatsjov: 'mogelijkheid'; Nieuwe Duitse staat wellicht lidvan Navo

MOSKOU, 16 juli Sovjet-president Michail Gorbatsjov ziet 'nieuwe mogelijkheden' voor een toekomstig Duits NAVO-lidmaatschap, als de Bondsrepubliek en de Sovjet-Unie en de NAVO en het Warschaupact naar elkaar toe blijven groeien.

Gorbatsjov heeft dit gistermiddag in Moskou verklaard op een eerste persconferentie met de Westduitse kanselier Kohl. Helmut Kohl was zaterdagavond in het gezelschap van zijn ministers Genscher (buitenlandse zaken) en Waigel (financien) aangekomen voor een tweedaags werkbezoek. Volgens Gorbatsjov moeten de Duits-Russische betrekkingen volgend jaar, als de Duitse eenheid een feit is, over hun volle breedte worden geregeld in een nieuw bilateraal verdrag. Gorbatsjov: 'De geschiedenis zegt ons dat we moeten samenwerken. Dat is in ons wederzijds belang en in het belang van heel Europa. De Bondsrepubliek is onze grootste handelspartner in het Westen, de DDR is dat in het Oosten. Dat betekent zowel dat we nu iets te bespreken hebben als dat we straks goede mogelijkheden zullen hebben. De Duitse eenwording moet de bestaande ontwikkelingen nieuwe dynamiek geven.'

Over een toekomstig Duits NAVO-lidmaatschap zei de president:'Ik ben er zeker van dat de Bondsrepubliek de ontwikkeling van onze positie volgt zoals wij die van de Bondsrepubliek volgen.'

Met een verwijzing naar het slotcommunique van de recente NAVO-top in Londen voegde hij daaraan toe: 'Wij beinvloeden elk de ontwikkeling van de standpunten in NAVO en Warschaupact. Er is de afgelopen maanden al veel gebeurd, er is meer wederzijds begrip ontstaan en er zijn nieuwe mogelijkheden.' Eerder zaterdag had Gorbatsjov in besprekingen met de secretaris-generaal van de NAVO, Manfred Worner, al een uitnodiging aanvaard om het NAVO-hoofdkwartier in Brussel te bezoeken. Worner, de eerste leider van de NAVO die in Moskou op bezoek kwam, verzekerde Gorbatsjov bij die gelegenheid dat het Westerse militaire bondgenootschap de Sovjet-Unie en het Warschaupact niet langer ziet als 'vijanden' maar als partners in een nieuwe Europese orde.

Kohl en Gorbatsjov hebben hun gesprekken zondagmiddag en vandaag voortgezet in het Noordkaukasische Stavropol, het bestuurscentrum van Gorbatsjovs geboortestreek.

De beide politici noemden de sfeer van hun besprekingen 'goed' en hun discussie 'breed en diepgaand'.

Over de Duitse eenwording zei Gorbatsjov: 'De noten die er zijn, zullen we kraken. Dat is een eis van deze tijd. Onze goede persoonlijke betrekkingen zullen ons daarbij helpen'. De Sovjet-president reageerde boos op vragen over een eventueel verband tussen Westduitse economische hulp en Moskous instemming met de Duitse eenheid. 'Onze economische besprekingen worden zonder politieke voorwaarden gevoerd. Wij zouden zulke voorwaarden ook niet accepteren. Dit is een grote historische operatie, wij vragen niet om aalmoezen. Het gaat hier om onze overschakeling van het ene economische systeem naar het andere. Dat is voor de hele wereld van belang, ook van politiek en economisch belang voor het Westen.'

De Sovjet-Unie zal ook niet, zoals Hongarije ooit, in het kader van economische hervormingen eisen van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) aanvaarden, zei hij.

In de Westduitse delegatie heette het gisteren dat Bonn boven de 5 miljard mark aan gegarandeerde bankkredieten die de afgelopen weken al zijn aangekondigd, op korte termijn niet meer financiele hulp wil geven. Die kredieten zijn trouwens gedeeltelijk bedoeld om Russische betalingsproblemen te verlichten. Ook werd erop gewezen dat de voorgestelde hulp aan de Sovjet-Unie voor de verbetering van haar gas- en oliewinning, en de exportvergroting van olie en aardgas naar het straks verenigde Duitsland, in feite ook Duitse belangen dient. Kanselier Kohl weigerde op de Moskouse persconferentie te zeggen dat hij al 'optimistischer' was geworden dan toen hij zaterdag uit Bonn vertrok. Over een mogelijke verklaring aangaande de toekomstige maximale omvang van het leger van een verenigd Duitsland wilde hij niets kwijt. In het vliegtuig naar Moskou had Kohl zaterdag niet uitgesloten dat zo'n verklaring maandag in het slotcommunique zal komen, zij het dat Bonn daarin geen cijfers wil noemen. Ook wil de Bondsrepubliek geen Duitse 'singularisering'.

Daarom staat zij erop dat uitdrukkelijk duidelijk blijft dat over de toekomstige Duitse troepensterkte alleen in NAVO-verband kan worden overlegd en dat daarna alleen in NAVO-verband met het Warschaupact kan worden onderhandeld (in Wenen). De bereidheid om dit najaar, dus nog voor de Duitse eenwording, al een beginseluitspraak over een Duits militair plafond te doen is vorige week op de NAVO-top in Londen bekend geworden. Als in september/ oktober de Sovjet-Unie en de VS in Wenen een akkoord hebben bereikt over de wederzijdse beperking van hun troepen in de centrale Europese sector tot elk 195.000 man (CFE-1), zou zo'n verklaring over een Duits militair plafond direct in ruimere vervolgonderhandelingen (CFE-1bis) kunnen worden betrokken, zo is de gedachte. De Sovjet-Unie wil dat Duitse plafond op 200.000 a 250.000 man gesteld zien. De SPD in Bonn en de DDR-regering zijn voor 300.000. In de Westduitse regeringscoalitie wil de FDP iets verder terug dan de CDU/CSU, die tot nu toe vasthoudt aan 400.000. De huidige Westduitse troepensterkte is 480.000. Vorige week vrijdag, vlak voor Kohl naar Moskou vertrok, werd in Bonn bekend dat die sterkte met 35.000 zal worden teruggebracht wegens een diensttijdverkorting van vijftien tot twaalf maanden. De Oostduitse Nationale Volksarmee (NVA) telt formeel 160.000, maar inmiddels feitelijk circa 100.000 militairen.