China's 'reiniging': executies

PEKING, 14 juli Ao Manji, Pan Yueshen, Lo Tingju en zes anderen werden op 6 juli door een districts-rechtbank in Peking ter dood veroordeeld en 'voor de rest van hun leven van hun burgerrechten beroofd'. Hun misdaden waren roofmoord en verkrachting. De rest van hun leven duurde slechts een paar uur, want meteen na de uitspraak werden ze in een vrachtwagen naar het executie-terrein gereden.

Daar werden hun handen op hun rug gesnoerd en werden zij hardhandig op hun knieen gedrukt. Vervolgens schoten agenten een kogel door hun achterhoofd en schopten een paar keer tegen de stervende lichamen. Daarna mochten familie-leden desgewenst de lijken komen ophalen. De familie krijgt bij die gelegenheid een rekening (1 yuan, 40 cent) voor de kogel, die de staat heeft 'verspild'. Als familieleden het stoffelijk overschot niet ophalen hetgeen ze vaak niet doen wegens de schande moeten ze de staat ook schadeloos stellen voor de opruiming. In de woonbuurt of werkeenheid van de geexecuteerde wordt een bekendmaking van het voltrokken vonnis aangeplakt, om zwakke buurtgenoten af te schrikken niet ook het pad van de misdaad op te gaan. Executies van misdadigers zijn vrijwel een dagelijkse aangelegenheid in China, maar in het kader van periodieke anti-misdaadcampagnes kunnen de aantallen plotseling omhoogvliegen. De nieuwste campagne werd begin juni gelanceerd met als expliciet doel Peking te 'reinigen' voor de Aziatische Spelen in september. De Chinese autoriteiten vrezen dat de Spelen evenzeer voor criminelen als door terroristen worden bedreigd. Een maand geleden zijn bij een groot waterreservoir in Miyun, zeventig kilometer ten noorden van Peking, wegversperringen van het leger opgericht. Plaatselijke boeren vertelden dat de regering bang was dat een grote explosie tijdens de Spelen Peking onder water zou kunnen zetten.

De minister van openbare veiligheid Wang Fang (70) zei vorige maand dat harde misdaad, zoals moord, roofovervallen, ontvoeringen, seksuele misdaden, verduistering, plundering en sabotage van openbare faciliteiten, bezit van wapens en explosieven drastisch toenemen. In het kader van de campagne wordt meer dan in 'normale' tijden, voor al deze vergrijpen het doodvonnis geveld. Als de misdaad zeer ernstig is of als het recidivisten betreft is geen hoger beroep mogelijk en heeft op de dag van het vonnis de executie plaats.

In de dagelijkse berichten over executies in China's Rechtskundig Dagblad (Fazhi Bao) wordt sinds 15 juni van geen enkel hoger beroep melding gemaakt. De voorafgaande maanden zijn er wel enige zaken in hoger beroep gepubliceerd, maar in alle gevallen bekrachtigde het hooggerechtshof twee tot drie weken later de door de lagere rechtbank gewezen doodvonnissen.

Een Chinees is schuldig op het moment dat hij verdacht wordt. Zelfs als hij onschuldig is helpt ontkennen niets en leidt dat alleen tot verzwaring van de straf terwijl het tonen van berouw daarentegen tot een lichter vonnis kan leiden. Gebruik van een advocaat en hoger beroep worden in de Chinese rechtsorde en ook door de publieke opinie gezien als het toevlucht nemen tot spitsvondigheden en excuses om een verdiende straf te ontlopen. China heeft daarentegen wel de unieke praktijk van een voorwaardelijk doodvonnis met een proeftijd van twee jaar. Als de veroordeelde binnen die periode berouw toont en zich goed gedraagt, wordt het vonnis omgezet in levenslang, of heeft alsnog executie plaats. De bekendste uitzondering is die van Jiang Qing, de weduwe van partijvoorzitter Mao Zedong, die in januari 1981 voorwaardelijk ter dood veroordeeld werd wegens haar misdaden tegen politieke tegenstanders.

Zij toonde binnen twee jaar geen berouw en gedroeg zich naar het oordeel van de justitie slecht, maar werd niettemin gespaard omdat zij de weduwe van de eens verafgode revolutionair was. Het Rechtskundig Dagblad en Radio Peking hebben 92 executies gemeld sinds begin juni, in Peking en omliggende provincies. In de provincie Henan werden elf treinrovers op een dag geexecuteerd. In Shanghai hadden sinds april meer dan 100 executies plaats. Het 'record' werd op 28 juni in Kanton bereikt, waar op een dag 41 rovers en dieven werden geexecuteerd. De zuidwestelijke provincie Yunnan, grenzend aan de Gouden Driehoek Thailand-Birma-Laos, is het jachtterrein voor drugshandelaren. Op 27 juni werden er in de provinciale hoofdstad Kunming 14 handelaren terechtgesteld. Het blad Gezondheidsnieuws meldde dat daar in 1989 136 drugsmokkelaars zijn terechtgesteld. Een groot deel van de doodvonnissen wordt uitgesproken tijdens massa-processen in bioscopen of sportstadions, hetgeen het politieke 'opportunisme' in de rechtspraak onderstreept. Primair is niet het objectieve gezag van de wet, maar dat van de politieke leiding, die zich nerveus voelt door de naderende Aziatische Spelen, de politieke instabiliteit en wellicht pas in de laatste plaats door de stijgende misdaad. Een eerdere, grootscheepse, eveneens politiek geinspireerde anti-misdaad campagne had plaats in de zomer van 1983 op persoonlijk bevel van opperste leider Deng Xiaoping. Dengs orthodox-marxistische tegenstanders verweten hem dat de stijgende misdaad het gevolg was van de door hem geinitieerde economische hervormingen en open deur-politiek. Het binnenkomend gif werd later 'geestelijke verontreiniging als gevolg van bourgeois-decadentie' genoemd.

Om zijn economische hervormingen veilig te stellen beval Deng toen de executie van 10.000 misdadigers. Zeven jaar later echter zijn steeds meer misdaden in China, zoals het bezit van wapens en explosieven en sabotage, politiek gemotiveerd, een nuance die de Chinese wetgeving uiteraard niet kent. Het meest spectaculaire geval van een politiek gemotiveerde gewelddaad tegen openbaar eigendom was het in brand steken van een trein door de 'Zes van Shanghai' vlak na het bloedbad in Peking in juni vorig jaar. De zes gingen pas tot brandstichting over nadat de trein moedwillig demonstranten tegen de massamoord in Peking, die op de spoorbaan een zit-actie hielden had verpletterd. De brandstichters werden als 'contra-revolutionaire bandieten' ter dood veroordeeld en geexecuteerd. De afgelopen maanden zijn verscheidene mensen ter dood veroordeeld wegens het saboteren van irrigatie-systemen, elektriciteits-centrales en spoorlijnen en andere transport-faciliteiten. Of dit georganiseerde misdaad of anti-communistisch terrorisme is wordt zorgvuldig verzwegen.

    • Willem van Kemenade