Brabantse onderneming giet klokken voor Rusland

AMSTERDAM, 14 juli Voor Klokkengieterij Petit en Fritsen uit het Brabantse Aarle-Rixtel breekt met de glasnost en perestojka in de Sovjet-Unie een geheel nieuw en bedrijvig tijdperk aan.

Petit en Fritsen gaat klokken gieten voor de Russisch orthodoxe kerk in Rusland, die dank zij Gorbatsjov meer vrijheden heeft gekregen en daarom begint aan het herstel van de duizenden klokken die na 1917 zijn beschadigd of geheel vernietigd.

Volgende maand komt een hoge delegatie van de Russisch-orthodoxe patriarch naar Aarle-Rixtel om de contracten te tekenen. Petit en Fritsen, opgericht in 1660 en een van de laatst overgebleven carillon-klokkengieterijen, zal eerst vanuit Nederland de Russische markt bedienen. Het bedrijf hoopt binnen vijf jaar in de Sovjet-Unie zelf een gieterij te kunnen beginnen, samen met een Russische partner.

Probleem blijft natuurlijk het geld, want ook de Brabantse klokkengieter wil in harde westerse valuta worden betaald. 'We doen het natuurlijk niet voor bijbels of voor kruisjes', zegt directeur J. J. Wijnen. Maar hij heeft alle vertrouwen in een goede afloop. Tenslotte heeft de Russisch-orthodoxe kerk nog steeds een behoorlijk eigen vermogen en is de bevolking over het algemeen diep gelovig, aldus Wijnen. 'Zelfs arme gelovigen Russen zullen altijd iets aan hun kerk geven.'

De Russische kerkklokken hebben het vooral in de jaren kort na de revolutie van 1917 moeilijk gehad. Wijnen legt uit waarom: 'In de Russisch-orthodoxe kerk speelt de klok een veel belangrijkere en emotionelere rol dan in bij voorbeeld de katholieke kerk. Dat wisten de communisten, want die waren immers zelf ook gelovig opgevoed. De klokken mochten dan ook niet meer worden geluid en veel ervan werden weggehaald.

'De klokken werden veelal door paarden omlaag getrokken. Vaak reed dan enkele dagen later een tractor het dorp binnen om de bevolking te laten zien dat de klok was omgesmolten tot een bruikbaar voorwerp. Maar dat was natuurlijk onzin, want tractoren worden niet van brons gemaakt.' Het land telt nog slechts twee carillons van Nederlandse makelij, een in Moskou en een in Leningrad, allebei uit de zeventiende eeuw. Volgens Wijnen is niet minder dan 40 tot 50 procent van alle kerkklokken in de Sovjet-Unie aan het communisme ten onder gegaan. Er ligt dus een behoorlijke markt braak voor de Brabantse klokkengieters.

Het is de bedoeling dat Petit en Fritsen van de Russische kerk het alleenrecht krijgt om klokken te gieten en verminkte klokken te restaureren. Wijnen is ervan overtuigd dat zijn bedrijf de opdracht zal krijgen, mede dank zij tussenkomst van het Veldhovense consultantsbureau Sovcon. 'Het contract dat we medio augustus met de Russische kerk zullen bespreken, is in feite een formaliteit. Moreel gezien bestaat dat contract al.' Petit en Fritsen (fabrikant van vermaarde klokken als de nieuwe Liberty Bell in de Verenigde Staten, de Bourdon Klok in de koepelkerk van Brussel, de Beiaard van San Paolo en de klok op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag) heeft al ervaring opgedaan met het gieten van Russisch-orthodoxe klokken, niet voor de Sovjet-Unie, maar voor de Russisch-orthodoxe kerk in bij voorbeeld Nieuw Zeeland, Australie en Noord-Amerika. Die klokken hebben een andere structuur dan de klokken van katholieke of protestantse kerken. Ze hebben een andere manier van luiden, legt Wijnen uit. Niet het geluid zelf, maar het ritme van het geluid is het belangrijkst. Dat ritme geeft aan wat voor religieuze festiviteiten op stapel staan. Met Pasen luidt de klok anders dan bij voorbeeld met Kerstmis of met Pinksteren. Het zijn niet de klokken, maar de klepels die bewegen. Dat vergt een andere manier van gieten.

De Sovjet autoriteiten hebben de kerk de laatste jaren veel van haar rechten teruggegeven. Zo zijn 3000 kerkgebouwen weer in haar handen gekomen. Volgens directeur Wijnen zal de kerk onder Gorbatsjov alleen maar meer ruimte krijgen: 'Gorbatjov heeft de kerk hard nodig om het moreel op te vijzelen, om de motivatie te vergroten.'