Boekwinkelen in BRUSSEL

Een van de aantrekkelijke kanten van Brussel is dat het halfweg Parijs ligt, en in cultureel opzicht zelfs heel wat dichter bij de Franse hoofdstad dan de bij Nederlandse zuidgrens. In de Galerie des Princes, op vijf minuten lopen van het Centraal Station, bevindt zich Tropismes, libraires, een boekhandel die op de Boulevard Saint-Germain niet zou misstaan.

De boekentafels van Tropismes weerspiegelen niet alleen de laatste televisie-uitzendingen van Apostrophes en de jongste intellectuele debatten die in Frankrijk worden gevoerd, ze tonen ook een eigen smaak. Het is een smaak die zich niet laat dicteren door de zucht naar bestsellers en de angst voor winkeldochters. De rijke collectie Franstalige literatuur, geschiedenis, filosofie, en tijdschriften op al deze gebieden, straalt de ingehouden feestelijkheid uit die bij een goede boekwinkel hoort: de lezer weet dat hij er zijn lievelingsboeken kan vinden, maar ook onleesbaar veel prachtigs dat hij nog niet kent of waarvan hij zelfs nooit heeft gehoord. Zwijgend, hier en daar wat bladerend of lezend, viert men er het particuliere feestje van de keuze.

Feestelijkheid straalt ook het stijlvolle interieur van het pand uit, dat dateert van 1848. Aanvankelijk was er een danszaal voor meisjes uit de welgestelde Brusselse burgerij gevestigd, en de mooie spiegels herinneren daar nog aan. Later waren er een jazz-club en een restaurant, en in 1984 vestigde Tropismes zich in deze zij-arm van de statige Galerie du Roi, met steun van de Franse uitgevers Les Editions de Minuit en Seuil. Met deze uitgevers, en met de verwante Parijse boekhandel La Compagnie (rue des Ecoles), worden nog altijd nauwe contacten onderhouden.

De naam Tropismes is een hommage aan Franse schrijfster Nathalie Sarraute, die een roman met die titel schreef, en aan haar uitgever Minuit. Volgens de Robert, het bekende Franse woordenboek, betekent het zoiets als spontane bewegingen die zich tussen mensen en dingen voordoen en die maken dat ze zich al dan niet tot elkaar aangetrokken voelen, vertelt de bedrijfsleidster enthousiast. De winkel is zeven dagen in de week geopend.

De grote concurrent van Tropismes is het Franse boekenwarenhuis FNAC, in het winkelcentrum City 2, niet ver van het Noord Station. Qua opzet verschilt deze FNAC in niets van de filialen in Frankrijk, het labyrint van gangen, hoekjes en zaaltjes is alleen op iets kleinere schaal uitgevoerd. Natuurlijk heeft de FNAC niet de persoonlijke benadering van Tropismes ('Des libraires vous acceuillent et vous conseillent', meldt de bladwijzer die men daar cadeau krijgt), maar het is een paradijs voor wie juist gesteld is op het anonieme neuzen.

Bovendien heeft de FNAC op een aparte verdieping met boeken in alle talen van de Europese Gemeenschap een aanzienlijke Nederlands-talige afdeling. In het hoofdzakelijk Franstalige Brussel is dat een bijzonderheid. Wie in het centrum van Brussel Nederlands-talige boeken zoekt is aangewezen op de FNAC of het handjevol Nederlands-talige boekhandels.

Vlakbij de FNAC (in de Rue de Pont Neuf of de Nieuwbrug) is de Standaard boekhandel, die lijkt op een willekeurige goede Nederlandse provinciale boekhandel. De enige Franse boeken die men er verkoopt zijn lesboeken voor Franstaligen die Nederlands willen leren, vertelt een Vlaamse verkoopster gedecideerd.

Nog zeker tot eind oktober zit op de Oude Graanmarkt De Plukvogel, een ruim gesorteerde boekhandel die gevestigd is in een oud pand dat van binnen nog het meest lijkt op een verlaten school. In de hoge, kale lokalen worden de voorbereidingen getroffen voor een verhuizing: tussen de op sommige plaatsen al leeggeplukte boekenkasten staan dozen en tafels met prachtige boeken die men besloten heeft te 'solderen'. Hoewel de Oude Graanmarkt op niet meer dan vijf minuten van de Grote Markt ligt, blijkt het voor een boekwinkel toch te ver uit het echte centrum te zijn. Ook een kleiner filiaal van De Plukvogel, in de Ravenstein-gallerij vlak achter het Centraal Station, loopt niet naar wens.' Na vijf uur en in het weekend is het dood in het hele stuk boven het station', vertelt de boekhandelaar somber.' Er werken teveel administrateurs. We hoopten op de forenzen maar die blijken te veel haast te hebben, daar kan een boekwinkel niet op drijven.' De Plukvogel heeft het oog laten vallen op een nieuw pand, op een mooi en druk punt in het hartje van het centrum. Daar zullen de twee filialen worden samengebracht om de illustere naam van De Plukvogel hoog te houden. Die naam was het pseudoniem van een autodidact die aan het begin van de eeuw naar Brussel kwam en daar gedichten schreef en een boekwinkel opende.

In 1958 namen de huidige eigenaren de zaak over, op voorwaarde dat ze de naam mochten behouden.' We vonden het leuk klinken en dachten dat het niets betekende. Later ontdekten we dat het volgens een woordenboek uit 1930 carroteur kan betekenen. Maar zet u dat maar niet in de krant, want dan komt er helemaal niemand meer.' Dat het nu toch in de krant staat, is om er aan toe te voegen dat het in de ogen van een noorderbuur zo'n typisch Belgische, charmante mystificatie is. In een land waar een van de voornaamste ochtendbladen Le Soir heet, kan een van de beste boekwinkels gerust De Oplichter heten zonder dat ooit iemand zich er bekocht voelt.