Radicalen en Jeltsin uit partij gestapt

MOSKOU, 13 juli Boris Jeltsin, president van de Russische republiek, is uit de communistische partij gestapt. Ook een deel van het radicaal hervormingsgezinde Democratisch Platform gaat de partij verlaten.

Het Democratisch Platform heeft gisteren aangekondigd niet in een vernieuwing van de partij te geloven en te beginnen met de voorbereidingen voor een oprichtingscongres voor een nieuwe partij in september.

Jeltsin kondigde zijn vertrek aan toen de kandidatenlijst voor het Centraal Comite, dat vanochtend gekozen wordt, werd besproken. Hij stond zelf op die lijst. 'In het kader van de overgang van de maatschappij naar een meerpartijensysteem en mijn verplichtingen als president van de Russische republiek kan ik de kandidatuur voor het Centraal Comite niet aanvaarden en vraag ik de partij te mogen verlaten', aldus Jeltsin, die in doodse stilte werd aangehoord. 'Ik moet me onderwerpen aan de wil van het volk en zijn vertegenwoordigers. Daarom kondig ik in verband met mijn verplichtingen mijn vertrek uit de communistische partij aan om meer mogelijkheden te hebben effectief te werken en samen te werken met alle andere partijen en maatschappelijke organisaties', zei Jeltsin.

Gorbatsjov nam de mededeling voor kennisgeving aan en zette de bespreking van de kandidatenlijst voort.

Even later kreeg Vjatsjeslav Sjostakovski het woord, rector van de partijhogeschool en een van de woordvoerders van het Democratisch Platform, die vanuit de zaal als kandidaat voor het Centraal Comite was voorgesteld.

Hij maakte van de gelegenheid gebruik om aan te kondigen dat een deel van het Democratisch Platform de partij gaat verlaten.

De beslissing werd zeer voorzichtig geformuleerd en slechts 25 van de honderd congresgangers die lid zijn van het Democratisch Platform, durfden de stap aan. Sjostakovski vermeed het woord breuk, maar sprak van een begin van een 'opdeling van de partij'. Deze formulering is ingegeven door de hoop aanspraak te kunnen maken op een deel van het partijbezit.

Het merendeel van de leden van het Democratisch Platform op het congres heeft besloten te blijven, in de mening dat de nieuwe statuten hun de mogelijkheid geven als democratische fractie hun poging tot vernieuwing van de partij van binnen uit voort te zetten. Noch het vertrek van Jeltsin noch dat van het Democratisch Platform komt als een verrassing.

Jeltsin had al laten weten dat hij van plan was zijn partijlidmaatschap op te zeggen of in ieder geval op te schorten voor de tijd dat hij president van de RSFSR is. Het Democratisch Platform is van meet af aan verdeeld geweest over de te volgen strategie. Velen vinden het gevaarlijk de partij aan haar lot over te laten. De grote vraag is nu of er na het partijcongres, dat vanavond wordt afgesloten, een massale uittocht uit de partij zal beginnen.

Bij de bespreking van de nieuwe statuten ontstond gisteren een conflict over de mate van onafhankelijkheid voor de partijen van de Unierepublieken. Met name de Moskougetrouwe Estse en de Litouwse communisten, na de splitsing in hun gelederen behorend tot de meest conservatieve republiekspartijen, verzetten zich heftig tegen een sluipend invoeren van het federale principe in de statuten. De Estse gedelegeerde Lembit Annus eiste dat in de statuten zou worden opgenomen dat de republiekspartijen hun statuten en programma opstellen op basis van het programma van de CPSU. De Moldavische en de Georgische delegatie pleitten juist vurig voor volledige vrijheid voor de republiekspartijen. Voor republieken als Moldavie en Georgie, waar de communisten snel terrein verliezen, is een grotere armslag ten opzichte van Moskou van levensbelang. Vandaag verloren ze echter het pleit: de nieuwe statuten krijgen geen federale structuur. Vanochtend koos het congres een nieuw Centraal Comite, dat nog vanavond bijeen moet komen om de leden van het politburo aan te wijzen. De verkiezing van het Centraal Comite voltrok zich deze keer via een aantal tevoren opgestelde lijsten en zonder enige alternatieve kandidatuur. De vijftien republiekspartijen kregen het recht elk vijf kandidaten te benoemen.

Om het verschil in omvang tussen de diverse partijorganisaties recht te doen, werd daarnaast een territoriale lijst samengesteld, waarop voor elke 100.000 leden een kandidaat werd aangewezen. Tot slot kwam Gorbatsjov nog met een 'centrale lijst' met staatsfunctionarissen, kunstenaars en intellectuelen. Het nieuwe Centraal Comite bestaat nu uit 398 man. Dat betekent een vergroting van dit toch al logge lichaam, in tegenstelling tot de verkleining die oorspronkelijk bedoeld was. Van de vroegere politburoleden staan behalve Gorbatsjov en zijn nieuwe plaatsvervanger Ivasjko slechts KGB-voorzitter Vladimir Krjoetsjkov en minister van defensie Dmitri Jazov op de lijst. In het Centraal Comite hebben naast 99 arbeiders en boeren (31,8 procent) en 128 partijfunctionarissen (41,2 procent) maar 31 intellectuelen zitting. De arbeiders en boeren komen voornamelijk uit de basisorganisaties van de partij, die tot op heden nauwelijks vertegenwoordigd waren. Lang werd gebekvecht over bepaalde kandidaten. Zo eiste een militaire gedelegeerde dat minister van defensie Jazov en chef van de generale staf Michail Moisejev werden afgevoerd omdat ze zich 'wentelen in rijkdom'.

Ze bezitten protserige datsja's en vliegen in privevliegtuigen, die de staat veel geld kosten.