In het zog van de overwinning

Er zijn nog altijd mensen die vinden dat je niet mag zeggen dat het Westen de veertigjarige Koude Oorlog gewonnen heeft. Dat is triomfalisme, zeggen ze, en dat is heel verkeerd. In werkelijkheid proberen ze, door de kwestie van de uitslag te omzeilen, onder de erkenning van het ongelijk dat ze jarenlang beleden hebben, uit te komen. Slechte verliezers dus.

Het wordt echter moeilijk zo'n struisvogelhouding vol te houden wanneer de secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, aan de vooravond van de top van Houston, een brief aan de president van de Verenigde Staten schrijft waarin hij hem verzoekt aan dit sanhedrin van het kapitalisme de kwestie van grootscheepse hulp aan de geruineerde Sovjet-economie voor te leggen.

Als dat geen erkenning van eigen nederlaag is, wat is dat dan wel? Er is dus alle reden om van een triomf van het Westen, en van het door het Westen voorgestane politieke en economische systeem, te spreken. De slotverklaring van de Londense NAVO-topconferentie van vorige week zegt dan ook openlijk: 'Centraal- en Oost-Europa bevrijden zichzelf. Zij kiezen voor vrijheid. Zij kiezen voor economische vrijheid'. Triomf dus, maar geen triomfalisme. Want de verklaring zegt ook: 'De Atlantische gemeenschap moet de hand uitsteken naar de landen die onze tegenstanders waren in de Koude Oorlog, en vriendschap met hen sluiten'.

En Gorbatsjov heeft die uitgestoken hand onmiddellijk aangenomen. Een goede verliezer dus.

Intussen kan de triomfstemming van Londen en Houston niet verbergen dat de overwinnaars, de overwinning eenmaal behaald, het niet gemakkelijk eens worden over wat ze met de verliezer aan moeten. Dat Gorbatsjov geholpen moet worden - daarover bestaat overeenstemming. Maar hoe en onder welke voorwaarden? Het antwoord op die vraag wordt, naar beproefd recept, aan een studie onderworpen.

Het is heel mooi te wijzen naar het voorbeeld van het Marshall-plan, dat na de oorlog de geruineerde Westeuropese economieen op de been bracht. Maar dat gebeurde op grond van herstelplannen die de Westeuropese landen zelf overlegden en de Amerikanen vervolgens goedkeurden. Waar blijven de Russische herstelplannen? Gorbatsjov praat wel veel, maar geproduceerd heeft hij nog maar heel weinig. De schroom miljarden in de Sovjet-Unie te dumpen is dus begrijpelijk.

Dat de Bondsrepubliek Duitsland daar anders tegen aan kijkt, is ook begrijpelijk. Voor haar gaat het niet in de eerste plaats om het economische rendement van de hulp, maar om het politieke: als een paar miljard Gorbatsjov zo lang in het zadel kunnen houden totdat de Duitse hereniging in kannen en kruiken is, dan hebben zij zichzelf terugbetaald. Het zou dus niet te verbazen zijn als Kohl dit weekeinde in Moskou, behalve de vijf miljard die al toegezegd is, nog meer op tafel zal leggen.

Minder begrijpelijk is het waarom Frankrijk Duitsland hierin steunt. Niet teneinde Duitslands hereniging te bespoedigen, mogen we aannemen. Vreest het om andere redenen Gorbatsjovs val, bijvoorbeeld omdat deze een totale chaos zou ontketenen, waarmee de kans op een tegenwicht in Duitslands rug voorlopig verkeken zou zijn? Opmerkelijk is in elk geval dat Frankrijk zelf vooralsnog niet met miljarden over de brug is gekomen.

Is Frankrijks houding hier onduidelijk, buitengewoon duidelijk is zij in de afwijzing van de nieuwe strategische conceptie die de NAVO zich in Londen heeft aangemeten. Met name de strategie die, zoals in de slotverklaring staat, 'van kernwapens waarlijk wapens van laatste toevlucht (of last resort) zal maken', heeft president Mitterrand zwaar gekritiseerd zowel in de vergadering zelf als in de daarop volgende persconferentie.

We hoeven dit standpunt niet te veroordelen zijn de kernwapens immers ooit iets anders dan wapens of last resort geweest? om toch te kunnen vaststellen dat het mijlen ver af staat van het Duitse, dat erop gericht is alle kernwapens van eigen grondgebied te verwijderen. En als om die kloof nog te accentueren heeft Mitterrand op die persconferentie het vertrek van de Franse troepen uit Duitsland, zodra de hereniging voltrokken zou zijn, aangekondigd.

Mitterrand zei dat de logica dat eiste. Maar krachtens diezelfde logica zouden dan ook de andere troepen dus ook de Amerikaanse Duitsland moeten verlaten. Hoe dat klopt met de Franse behoefte aan een Amerikaanse aanwezigheid in Europa zij het niet in Frankrijk zelf , is weer onduidelijk, evenals het onduidelijk is of die verschillen in militaire conceptie een fundamenteel verschil in politieke visie, vooral tussen Frankrijk en Duitsland, verraden. Zo ja, dan is Europa's eenheid ver te zoeken.

Kortom: onder het hoerageroep van Londen en Houston is het gesis van enkele venijnige adders in het gras hoorbaar. Trouwens, het zou niet de eerste keer in de geschiedenis zijn dat na een overwinning de verschillen tussen de overwinnaars verschillen die nooit geheel verdwenen zijn geweest zichtbaar werden.