Het vuile werk

WAT IEDEREEN denkt mag niet hardop worden gezegd, of juist wel omdat de politiek zich gebruikelijk op het niveau van de lagere emoties, van angst, jaloezie en leedvermaak, afspeelt. Premier Thatcher heeft voor het laatste gekozen. Haar tegenover Duitsland en Europa uit de bocht gevlogen minister van handel, Nicholas Ridley, heeft zij tegenover het laaiend protest in bescherming gemomen, met het flauwe excuus dat de man zijn woorden al weer had ingeslikt. De premier heeft of alle gevoel voor verhoudingen verloren of gaat er cynisch van uit dat 'Germany bashing' haar politiek nog wel het een en ander kan opleveren. En, helaas, daarin zou ze gelijk kunnen hebben.

Ridley is overigens geen uitzondering. Nog niet zo lang geleden verklaarde een Japanse premier, Nakasone, dat de prestaties van de Verenigde Staten werden aangetast door het contingent Amerikanen van Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse afkomst, vergeleek een Israelische chefstaf, Eitan, de Palestijnen met kakkerlakken en noemde kanselier Kohl Gorbatsjov in een adem met de nazi-propagandist Goebbels.

Het komt dus vaker voor dat politici in de diepste groeven van het vooroordeel afdalen in de veronderstelling dat daar de krachtigste beweringen worden bijeengehakt waarmee de achterban op scherp kan worden gezet. Later kunnen die beweringen altijd nog als niet zo bedoelde borrelpraat worden verontschuldigd, hun werk is dan al gedaan.

EEN ZEKERE finesse kan Ridley in zijn kwaadaardigheid niet worden ontzegd. Hij heeft immers gebruik gemaakt van de regel dat in de reeks plat-platter-platst altijd voor de superlatief moet worden gekozen. Ook schelden kent een eigen hierarchie. Met de constatering dat 'er een Duitse bende bezig is heel Europa over te nemen' kon de bewindsman niet volstaan. Verdergrijpend extremisme lag dan ook voor de hand: 'Je kunt je net zo goed overgeven aan Adolf Hitler'. Ridleys scheve schaats laat krassen achter. Hij gaf uiting aan het minderwaardigheidscomplex dat ten opzichte van de Duitsers is ontstaan en stimuleerde de morele verzuring die daarvan het gevolg is. Aan de andere kant bevorderde hij vervreemding aan Duitse kant die onvermijdelijk voortvloeit uit de toenemende narrigheid van Duitslands buren. Het mechaniek van de 'self fulfilling prophecy', zoals ze dat in het land van Ridley noemen, wordt met vereende krachten op gang gebracht.

PRECIES om die reden had Thatcher duidelijkheid over zichzelf en haar regering moeten scheppen. Onmiddellijk ontslag van de boosdoener en het nemen van een zo groot mogelijke afstand tot diens schimpscheuten hadden de richting aangegeven waarin het zich verenigende Europa moet gaan. Maar die kans voor goed gedrag is gemist. Ridley zal zijn tijd wel hebben gehad, maar als hij alsnog vertrekt, is dat om de verkeerde reden. Het vuile werk kan niet meer ongedaan worden gemaakt.