Boem 24; Radio Citroen

Een huisvrouw knoopte tijdens de boodschappen een praatje aan met haar groenteboer. 'Mooie knollen' zei ze, wijzend op een bak ramenas van uitmuntende kwaliteit. 'Maar hoe mooi ook, ik kan me niet indenken dat iemand die zich ooit laat verkopen voor citroenen.'

'Nu je het zegt', beaamde de winkelier, 'ik begrijp ook niet waar dat gekke spreekwoord vandaan komt. Alleen een blinde kan daar toch inlopen. Alhoewel... zelfs die niet! Een blinde kan nog altijd controleren hoe ze klinken!' Vandaag gaan we luisteren naar een citroen. We laten hem een elektrische schel schellen en gekraak voortbrengen door een koptelefoon. We hebben nodig: een citroen, een eindje stevig koperdraad, een spijker (of als je dat hebt een reepje zink), een eenvoudig elektrisch schelletje uit hobbydoos of elektro-zaak en een los koptelefoontje van een walkman of transistorradio.

Rol de citroen onder stevig drukken met je handpalm een paar keer heen en weer om het weefsel onder de schil wat murw te maken (ook weer niet te hard, want de schil moet wel heel blijven). Steek de spijker of het reepje zink een paar centimeter in de citroen. Doe een paar centimeter verder hetzelfde met het koperdraad. Mik het zo uit dat de stukjes metaal in de citroen dicht bij elkaar zitten, maar vergewis je ervan dat ze elkaar niet raken. Heb je alles goed gedaan, dan heb je een perfecte batterij.

Zet het ding aan het werk door de spijker en de koperdraad kort te sluiten met de polen van het schelletje. Als je goed contact maakt, zal die onmiddellijk gaan zoemen.

Zet nu de koptelefoon op, houd het dunne uiteinde van het plugje tegen de spijker en de zijkant van het dikkere gedeelte tegen de koperdraad. Zodra je contact maakt hoor je in de koptelefoon gekraak en geknetter.

Hoe kan het dat een citroen werkt als een batterij? Dat komt doordat het zure, elektrisch geleidende citroensap uitstekend geschikt is als batterijvloeistof. Om stroom te krijgen heb je een elektrisch spanningsverschil nodig tussen de twee polen van de batterij. Dat verschil krijg je automatisch als je twee verschillende metalen in de batterijvloeistof steekt. Afhankelijk van welk paar metalen je gebruikt, krijg je een groter of kleiner spanningsverschil het verschil tussen koper en zink bijvoorbeeld is groter dan dat tussen koper en ijzer. Het spanningsverschil in een koper-zink citroenbatterij is iets minder dan een volt ruim 200 keer minder dan uit het stopcontact komt en volstrekt ongevaarlijk, maar nog altijd voldoende om wat lawaai te maken.

Je kunt de proef herhalen met andere soorten fruit, bijvoorbeeld met een sinaasappel of een appel. Je zult merken, dat de ene vrucht veel meer elektriciteit opwekt dan de andere. En dat geldt zeker voor de citroen en de knol.