Ligatsjov dwong met principiele houding bij velen respectaf

Met deze badge liepen talloze Moskovieten twee jaar geleden na de val van Boris Jeltsin op hun revers. Het was een variatie op Ligatsjovs uitspraak 'Boris, je hebt ongelijk', waarmee hij zijn afkeuring over Jeltsins breuk met de partijdiscipline onder woorden bracht. Vijf jaar heeft het Gorbatsjov gekost om 'Jegor Koezmitsj' uit zijn onmiddellijke omgeving te verwijderen, vijf jaar is Ligatsjov de verpersoonlijking geweest van de stagnatie in de partij, die nog nooit zo duidelijk naar voren is gekomen als tijdens dit congres. Ligatsjov heeft gisteren uiteindelijk maar 776 stemmen gekregen, maar de steun voor hem is blijkens het applaus dat zijn toespraken veroorzaakten aanzienlijk groter. Ligatsjov dwong bij velen respect af door zijn puritanisme, zijn consequentheid en zijn vasthouden aan de oude socialistische waarden, die langzaam maar zeker teloor gaan. Tegelijkertijd begreep het congres maar al te goed dat een keuze voor Ligatsjov een openlijke confrontatie in de partijtop zou betekenen en dat kan de partij, verscheurd als zij is, op dit moment niet hebben.

Ligatsjov is een man met een olifantshuid. Van alle kanten is hij de laatste paar jaar bestookt, maar hij gaf geen krimp. De onderzoeksrechters Gdljan en Ivanov hebben hun uiterste best gedaan te bewijzen dat hij betrokken was bij de Oezbeekse mafia en steekpenningen heeft aangenomen, de Georgiers hebben hem aan de schandpaal genageld wegens zijn rol in het bloedbad in Tbilisi, intellectueel-links geselde in hem alle 'partijstagnanten' en de man in de straat haalde zijn neus voor hem op, maar Ligatsjov zette zijn hakken in het zand en bleef zijn eenvoudige credo herhalen: nee tegen privebezit, nee tegen de verkwanseling van de socialistische waarden, nee tegen pornografie en zedenverwildering en nee tegen de uitverkoop van staatsbedrijven en kolchozen.

Hoe gevaarlijk Ligatsjov voor Gorbatsjov is geweest is in feite altijd een raadsel gebleven. Volgens sommigen kwam hij Gorbatsjov, als man van het midden, goed van pas om links binnen de perken te houden en diende hij als alibi om onaangename maatregelen door te voeren. In ieder geval stond hij model voor een sterke anti-intellectuele houding bij een groot deel van het partijapparaat, dat houdt van klare taal en liever niet nadenkt over de vraag wat de partij in zeventig jaar heeft aangericht. Zijn laatste triomf was het oprichtingscongres van de Russische communistische partij, waar hij zich als een vis in het water voelde. 'Koezmitsj' gaat met pensioen, maar zijn aanhangers zijn nog springlevend.