Gorbatsjovs rivaal Ligatsjov lijdt zware nederlaag oppartijcongres

MOSKOU, 12 juli In een laatste duel, waarin grove middelen niet werden geschuwd, heeft Michail Gorbatsjov zijn conservatieve rivaal Jegor Ligatsjov definitief en overtuigend verslagen.

In plaats van Ligatsjov verkoos het 28ste partijcongres gisteravond de Oekraiener Vladimir Ivasjko tot plaatsvervangend secretaris-generaal, een machtige positie in de nieuwe structuur van de partijtop. Ivasjko kreeg 3109 stemmen voor en 1309 tegen en Ligatsjov maar 776 voor en 3642 tegen.

Het was een gevecht met ongelijke wapens, waarbij Ligatsjov, Gorbatsjovs meest hardnekkige en consequente tegenstander in het politburo, tot de laatste snik toe volhield dat hij met de secretaris-generaal alleen wat tactische verschillen van mening had, maar in strategisch opzicht hetzelfde doel nastreefde. Na de veilige herverkiezing van Gorbatsjov was dit de enige echte barriere die op het congres nog genomen moest worden.

Gorbatsjov sprak gisterochtend onomwonden zijn steun uit voor Ivasjko, maar Ligatsjov gaf geen krimp. Van de negen door het congres voorgestelde kandidaten trokken zes zich terug. Behalve Ivasjko en Ligatsjov bleef de rector van een wetenschappelijk instituut in Leningrad, Anatoli Doedyrev, die zichzelf kandidaat had gesteld, in de race.

Als Ligatsjov gekozen zou zijn, zou de partijleiding in een volstrekte patstelling zijn beland. Gorbatsjov heeft er de afgelopen dagen op gehamerd dat alleen een radicalisering de partij kan redden van de ondergang.

Eerst probeerde Gorbatsjov Ligatsjov als kandidaat te wippen door een leeftijdsgrens van 60 jaar voor de post van zijn plaatsvervanger in te stellen. Ligatsjov is 69. Dat voorstel werd verworpen. Daarna toverde hij een oude instructie van het Centraal Comite uit de hoed, waarin staat dat gedelegeerden de gelegenheid moeten hebben iemands kandidatuur 'op goede gronden' te verwerpen, waarna vervolgens gestemd moet worden of de kandidaat wel op de kandidatenlijst wordt opgenomen. Verschillende mensen vroegen Ligatsjovs kandidatuur niet te erkennen. Een van hen gaf als reden aan dat er na de verkiezing van Ligatsjov een ware uittocht uit de partij zou beginnen. Na stemming werd Ligatsjovs naam van de lijst afgevoerd. Dit wekte echter de woede van de Ligatsjov-aanhangers en misschien ook wel van hen die deze manipulatie wat al te stuitend vonden en het congres besloot de instructie niet langer van toepassing te verklaren. Zo belandde Ligatsjov opnieuw op de lijst. Ligatsjov, die zich uitdrukkelijk als een marxist-leninist presenteerde, kreeg een aantal onaangename vragen te beantwoorden. Op de vraag of zijn verkiezing tot tweede man niet zou leiden tot een breuk met de intellectuelen antwoorde hij verbouwereerd zichzelf als intellectueel te beschouwen en schrijvers onder zijn beste vrienden te hebben. Hij gaf toe dat zijn leeftijd tegen hem sprak maar beloofde onmiddellijk te verdwijnen zodra hij zou merken dat hij een 'last' voor zijn omgeving werd. Hij verzette zich opnieuw tegen pogingen hem af te schilderen als 'een rem op de perestrojka' en zei nooit gemerkt te hebben op principiele punten met Gorbatsjov, voor wie hij grote achting zei te hebben, van mening te verschillen. De Leningradse burgemeester Anatoli Sobtsjak, destijds voorzitter van de commissie van onderzoek naar het inzetten van het leger in Tbilisi, herinnerde Ligatsjov aan de tegenstrijdige uitspraken die hij destijds over zijn verantwoordelijkheid voor dit bloedbad bij de gevechten vielen 20 doden had gedaan. Woedend eiste Ligatsjov de steun van de andere politburoleden, die dienden te verklaren dat ze nooit hebben besloten in Tbilisi geweld te gebruiken. Maar Gorbatsjov zweeg ijzig.

Gorbatsjov liet er geen misverstand over bestaan dat Vladimir Ivasjko de man van zijn keuze was. Ivasjko (58) was tot twee weken geleden dat kan geen toeval zijn partijleider van de Oekraine, waar hij vorig jaar de oudste der brezjnevianen, Vladimir Sjtsjerbitski, opvolgde. Dit voorjaar liet hij zich ook kiezen tot voorzitter van het Oekraiense parlement. Hij geldt als een appartatsjik met strong opinions, die daarom voor de conservatieve vleugel van het congres acceptabel is. In de Oekraine zijn de meningen over hem verdeeld. Enerzijds liet hij het Oekrainse volksfront Roech registreren, anderzijds heeft hij zich steeds fel geweerd tegen de nationalistische en separatistische stromingen die met name in de West-Oekraine heel sterk zijn. Bij zijn kandidatuur deed zich gisteren ook een vreemd voorval voor. Ivasjko stuurde gisterochtend, voor de stemming, een telegram naar de Oekraiense Opperste Sovjet waarin hij ontslag nam als parlementsvoorzitter. Dit was het resultaat van een conflict met het parlement, dat vorige week de parlementsleden onder de Oekraiense partijdelegatie terugriep omdat het parlement door de afwezigheid van 67 leden niet in staat was de verklaring over soevereiniteit te behandelen. Ivasjko keerde niet terug en nam in plaats daarvan ontslag. Hij moet toen al vrij zeker zijn geweest van zijn verkiezing. Gevraagd naar deze vreemde zet zei Ivasjko het 'ultimatum' van de Opperste Sovjet niet te kunnen accepteren, omdat dat 'een kettingreactie van manipulaties' zou veroorzaken. Ivasjko impliceerde dat hij niet over zich wenste te laten lopen en deze opstelling viel bij een flink deel van de aanwezigen, die zich door de toenemende macht van de Sovjets bedreigd voelen, in goede aarde. Ivasjko zei verder een fervent aanhanger van Gorbatsjov te zijn, al vond hij dat de perestrojka twintig jaar te laat is gekomen.

In de nieuwe constructie van de partijtop krijgt Ivasjko een zeer belangrijke functie. Het politburo, dat voortaan zal bestaan uit de vijftien eerste secretarissen van de unierepublieken, de secretaris-generaal en zijn plaatsvervanger en een onbekend aantal gekozen leden, kan de dagelijkse leiding van de partij niet meer op zich nemen en daartoe is het secretariaat ingesteld, dat door Ivasjko geleid gaat worden. Met de verkiezing van Ivasjko heeft Gorbatsjov de partij stevig in zijn greep en het zware werk is nu gedaan. Vandaag zal het congres het Centraal Comite kiezen. Die verkiezingen zijn gedeeltelijk gedemocratiseerd. De diverse delegaties hebben eigen kandidatenlijsten mogen opstellen, een novum in de partij. Het congres zal naar alle waarschijnlijkheid morgen worden afgesloten.