VS: handelsoverschot met Europa

NEW YORK, 11 juli Dit jaar lijkt er een eind te komen aan een historische afwijking die zes jaar heeft geduurd: Europa heeft in de eerste maanden van het jaar, voor het eerst sinds 1983, weer een tekort op de handelsbalans met de Verenigde Staten. Dat is een terugkeer naar de situatie die sinds de Tweede Wereldoorlog heeft bestaan, en alleen in 1984-89 tijdelijk omsloeg.

De terugkeer van het handelstekort is niet iets waar de Europese landen zich onmiddellijk zorgen over hoeven maken. Het tijdelijke overschot van de voorgaande zes jaar werd veroorzaakt door snelle (deels met geleend geld betaalde) groei in de VS, stagnatie in Europa en een dollarkoers die 'belachelijk hoog' was, in de woorden van R. K. Morris, directeur internationale handel van de National Association of Manufacturers (NAM). Nu bestaat het spiegelbeeld: de dollar schommelt al een jaar of twee rond de twee gulden (tegen bijna 3,90 gulden in 1986), en de economie van de EG groeit bijna twee keer zo snel als die van de VS. Europese bedrijven 'verliezen' niet van Amerikaanse; de Amerikaanse vullen het gat dat is ontstaan door de snel groeiende vraag.

De belangrijkste categorie in de verbeterende export van de Amerikanen vormen de kapitaalgoederen, zoals machines voor landbouw, wegenbouw en bedrijven, apparaten, en vliegtuigen. Details over de eerste vier maanden van dit jaar zijn niet beschikbaar of betrouwbaar, dus baseren economen zich op trends die zijn te zien in de cijfers over 1989. 'Het verhaal van de handel zit 'em in de kapitaalgoederen', zegt Robert Lawrence, econoom bij de denktank Brookings Institution. Kapitaalgoederen waren vorig jaar goed voor 46 procent van de totale export naar Europa; Europeanen kochten een derde van alle kapitaalgoederen die de VS uitvoerden.

Boeing speelt een belangrijke rol in die sector. Een derde van de ruim 45 miljard dollar aan kapitaalgoederen die naar Europa ging bestond uit vliegtuigen. De export van vliegtuigen wordt pas geteld op het moment van levering, en de orderportefeuille van Boeing geeft aan dat deze trend zich nog wel even zal voortzetten: vorig jaar bestelden Europese maatschappijen maar liefst 298 vliegtuigen, die in de komende tien jaar afgeleverd zullen worden.

Caterpillar, fabrikant van machines voor landbouw en wegenbouw, exporteerde vorig jaar bijna 700 miljoen dollar aan goederen naar Europa. De verkoop van landbouwtractors, niet alleen van Caterpillar, verdubbelde vorig jaar, zegt Stephen Cooney, een andere analist van de NAM. Andere snelgroeiende sectoren waren auto's en auto-onderdelen (van 2,5 naar 3 miljard dollar) en consumentenprodukten (van 7,9 naar 10,3 miljard). Dat valt te verklaren uit de nadruk die Chrysler sinds een anderhalf jaar legt op de export; het is de enige Amerikaanse automaker die geen dochter in Europa heeft. Ook makers van populaire merkprodukten voor consumenten, zoals Timberland (schoenen), Levi (kleding), en Nike, Reebok en Converse (sportschoenen), zagen hun export snel groeien.

De ommekeer in de handelsbalans is goed nieuws voor de Amerikanen, zowel voor de werkgelegenheid als voor het nationale moreel dat de laatste jaren zwaar lijdt onder doemverhalen over de tanende invloed in de wereld. Cooney van de NAM denkt dat de trend zich zal voortzetten, dat het surplus dit jaar vijf miljard dollar zal bedragen en de komende jaren zal groeien.

Maar er zijn ook voorzichtiger analisten. Een van hen is Gary Shilling, een economisch adviseur in New York die al enkele maanden zegt dat de VS op dit moment al in een recessie verkeren. 'Dit past in mijn beeld', zegt hij. 'Als de economische groei in de VS afneemt is het logisch dat het handelstekort verkleint. De groei van de export is gunstig, maar vooral te danken aan de expansie in Europa.' Maar, zegt Shilling: Japan zal door de stijgende rente binnenkort ook te kampen krijgen met matige groei of misschien zelfs een recessie; Groot-Brittannie zal om dezelfde reden terugvallen; en Canada, dat 75 procent van zijn export aan de VS verkoopt, zal lijden onder de stagnatie in het buurland. 'Ik weet niet of het Europese continent in zijn eentje de wereld kan trekken', aldus Shilling.