Drama van Heinrich von Kleist in het Amsterdamse Bos

De val van Kathchen uit het paradijs van de onwetendheid Vanavond gaat in het Amsterdamse Bos Das Kathchen von Heilbronn van Heinrich von Kleist in premiere. Een romantisch drama over de lotsbeschikking der liefde, geregisseerd door Frances Sanders: 'Ik ben het hele jaar op zoek naar stukken die geschikt zijn voor het Bos.' Het Amsterdamse Bos bereidt zich ongevraagd voor op de opvoering van Kathchen van Heilbronn. De hemel boven het Openluchttheater is dreigend. Noodweer hoort immers bij deze toneeltekst van Heinrich von Kleist, waarin 'de duisternis van het hart, ongrijpbaar voor de wereldlijke gerechtigheid', het wint van het verstand.

Maar theater is geen werkelijkheid; het is een kwetsbare kunstvorm. Ook de Stichting Openluchttheater Amsterdamse Bos maakt geen waterdichte ensceneringen. De eerste try-out is afgelast omdat het gebruik van licht- en geluidsapparatuur in de regen te gevaarlijk is. De acteurs repeteren toch, met dezelfde hardnekkigheid die ook Kathchen beheerst. 'We moeten de vaart erin houden', zegt een blonde vrouw. Zij maakt zich los van de regenpakken-brigade en stelt zich voor als Frances Sanders, de regisseur. We trekken ons terug in een bedompte houten keet, waar technici rondhangen. Als het mooi weer wordt is alles anders. De decors zijn dan geverfd en verliezen hun kleuren niet langer in de regen. 'Het hele jaar door ben ik op zoek naar toneelstukken die geschikt zijn voor het Amsterdamse Bos,' zegt Frances Sanders. Zij combineert haar werk als regisseur met een docentschap aan de Amsterdamse Kleinkunstacademie. Voor haar vijfde regie in het Openluchttheater kiest zij, na Schiller, Shakespeare en Poe, opnieuw een klassiek auteur. Wat haar in Kathchen van Heilbronn aanspreekt is het onontkoombare verlies van de onschuld.

Frances Sanders: 'Onschuld wil zeggen dat je je nog niet van je gedrag bewust bent. Het gaat er nu om wat de onschuldige Kathchen doet als ze in de gaten krijgt wat haar gedrag teweegbrengt.' Het natuurfrisse meisje staat nauwelijks op eigen benen of zij valt voor de charmes van graaf Wetter vom Strahl. Vol overgave loopt zij hem na. Hij dreigt te trouwen met Fraulein Kunigunde von Thurneck. Nog net op tijd wordt Kunigunde ontmaskerd als een monster vol berekening en leugen, een vrouw met geleende schoonheid. De ware liefde bewijst zich in een vuurproef, als Kathchen zich opoffert om voor Kunigunde een kistje uit haar brandende huis te redden. Haar onzelfzuchtige daad draagt bij aan de ontmaskering van Kunigunde.

Voor Frances Sanders symboliseert de vuurproef Kathchens val uit het paradijs van de onwetendheid. 'Ik laat zien dat Kathchen, die koste wat kost de graaf voor zich wil winnen, haar onschuld verliest. Eerst loopt ze zomaar een brandend huis binnen, maar een half uur later durft ze niet eens een riviertje over. Ze begint zich rekenschap te geven van haar gedrag. Het gaat mij om de vraag: wat is de prijs die iedereen betaalt voor zijn handelen, ook Kathchen? Op de bruiloft straalt zij als de bruid en wordt Kunigunde te schande gezet. Wat doet Kathchen met de wetenschap dat haar geluk het ongeluk van anderen betekent? Dat haar onschuld een verscheurende is? Frances Sanders interpreteert Kathchen van Heilbronn als een sprookje. In het sprookje zijn de personages metaforen van menselijke eigenschappen: Kathchen staat voor de onschuld en Kunigunde belichaamt het bedrog. Sanders: 'De ene vrouw is het onschuldige meisje, zoals Lolita, de andere is de femme fatale, de Alexis uit Dynasty. Ik zie hen als prototypen van vrouwen voor wie alle mannen plat gaan. Net als Wetter vom Strahl verlangend naar liefde maar er ook doodsbang voor.' Voor de opvoering in het Amsterdamse Bos heeft Frances Sanders de tekst samen met Martine Vosmaer vertaald en bewerkt. Het metrum is in de Nederlandse tekst verdwenen, de dichterlijke taal is ingekort en vervangen door een simpel en direct Nederlands. Het is een aanpassing aan de eisen van theater in de open lucht. Al te subtiele uitweidingen gaan toch maar verloren; de voorstelling moet vooral veel actie bevatten. Het is tegelijk een keuze voor rauw en volks toneel, waarin ruimte is voor het onverwachte. Dat de negenendertig rollen worden gespeeld door zeven acteurs, hoort daar ook bij. De metrische geladenheid van Von Kleists tekst krijgt overigens alsnog een plaats: in de live muziek, die varieert van vrolijke circus-klanken tot weemoedige varianten op de muziek van Orkater.

Op het bospad repeteren twee acteurs het voorprogramma. Voor een denkbeeldig publiek reciteren zij teksten uit de romantiek. Schilderijen van Leonie Greefkens, geinspireerd door Von Kleist, staan in de berm. Druppels op een spiegelobject van Egon Schrama vervormen de bomen erboven. Drie gekleurde zeilen van Joost van Haaften zijn getiteld Traum und Trauma bei Heinrich von Kleist. Frances Sanders: 'Als het eenmaal mooi weer is, krijg je hier van de natuur zo ongelooflijk veel cadeautjes.'

Kathchen von Heilbronn van Heinrich von Kleist in Het Amsterdamse Bos. Aanvang 21.30 u. Voorprogramma 21 u.; 11 juli t/m 18 augustus. Inlichtingen 020-6400292.