Actie tegen '070-bedrijven' in tuinbouw

ROTTERDAM, 10 juli Het Agrarisch Sociaal Fonds (ASF), een bedrijfsvereniging voor de agrarische sector, heeft in het Westland de strijd aangebonden met loonbedrijven die geen sociale-verzekeringspremies betalen. Het afgelopen half jaar heeft het kantoor van het fonds in Gouda enkele tientallen van dergelijke loonbedrijven voorgedragen voor faillissement. De zogeheten handmatige agrarische loonbedrijven nemen bij tuinders in vooral het Westland werk aan, waarvoor ze vervolgens personeel werven. Het gaat hierbij om eenvoudige handarbeid. Voor hun personeel, veelal illegaal in Nederland verblijvende buitenlanders, dragen de meeste van deze loonbedrijven geen sociale premies of belasting af. Het ASF wordt daardoor gedupeerd, omdat illegale werknemers voor wie geen premie is betaald bij ziekte toch aanspraak kunnen maken op een uitkering.

Het ASF is van plan zijn vorderingen via de Wet Ketenaansprakelijkheid te gaan verhalen op de tuinders die van de loonbedrijfjes gebruik maken. 'De eerste tuinder hebben we al aansprakelijk gesteld', zegt directeur J. G. Schermer van het regionale kantoor van het ASF in Gouda.

De controle-acties van het fonds in het Westland en de faillissementsaanvragen hebben volgens Schermer tot gevolg dat loonbedrijven die 'het minder nauwkeurig nemen met de uitvoering van de loonadministratie' zich beginnen te verplaatsen naar andere regio's. 'De eerste signalen komen binnen dat ze opduiken in Aalsmeer en omgeving. Ook in Noord-Brabant zou men nu problemen krijgen met het innen van premies bij handmatige agrarische loonbedrijven.' Als bedrijfsvereniging heeft het Agrarisch Sociaal Fonds de bevoegdheid de boekhouding van bedrijven te controleren. Van de handmatige agrarische loonbedrijven die in het Westland opereren blijkt negentig procent geen adequate boekhouding bij te houden, aldus Schermer. 'Wij zijn bezig met een intensieve controle; samen met de belastingdienst, maar ook zelfstandig. Waar geen premies zijn afgedragen leggen wij navorderingen op. Een groot aantal bedrijven kan daar niet aan voldoen, waarop wij ze voordragen voor faillissement, meestal in samenwerking met de fiscus.' De bedrijfjes in kwestie worden wel '070-bedrijven' genoemd, omdat de meeste in Den Haag zijn gevestigd. Van veel bedrijven heeft zelfs de directeur geen geldige verblijfstitel in Nederland, zo blijkt uit onderzoek van het fonds. De werknemers worden in veel gevallen uit Turkije gehaald.

Het ASF komt dit soort bedrijfjes op het spoor bij controles van de loonopgaven of wanneer werknemers ziek worden en een uitkering aanvragen op grond van de Ziektewet of de Wet op de Arbeids-Ongeschiktheidsverzekering (WAO). Het fonds verstrekt hen ziekengeld of een WAO-uitkering, ook als zij illegaal in Nederland verblijven en als de werkgever geen premie heeft afgedragen. Zo schiet het fonds er miljoenen guldens bij in. 'Het is een wat merkwaardige situatie', erkent Schermer. 'Maar volgens de Ziektewet heb je recht op een ziekte-uitkering als je werk verricht. Als die wet vandaag geschreven zou worden, zou het anders zijn geformuleerd.'

De WAO trekt in dit opzicht de zelfde lijn als de Ziektewet, aldus R. Gommans, directie-secretaris van het ASF. In de recentere Werkloosheidswet, die op 1 januari 1987 in werking is getreden, worden 'zij die op grond van de Vreemdelingenwet kunnen worden uitgezet' uitgesloten van het recht op een WW-uitkering.

Een woordvoerder van het ministerie van sociale zaken bevestigt dat illegale werknemers voor wie geen premie is betaald in geval van ziekte toch aanspraak kunnen maken op een uitkering. 'De werkgever moet premies afdragen. Als hij dat niet doet is er sprake van fraude, maar die kun je niet verhalen op de werknemer.'

Ook hij noemt dit 'een beetje vreemd'. 'Aan de ene kant speelt hier de problematiek van illegale tewerkstelling, maar aan de andere kant de bescherming van werknemers tegen malafide werkgevers.' Hoeveel mensen een uitkering volgens de Ziektewet of de WAO krijgen zonder dat er premie voor hen is betaald, kan het ASF niet zeggen. Uit recente onderzoeken van de Katholieke Universiteit Nijmegen en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van justitie blijkt dat illegale vreemdelingen in de praktijk zelden een beroep doen op uitkeringen of andere collectieve voorzieningen.

Zij die dat toch doen, hebben er groot belang bij 'dat ze arbeidsongeschikt zijn wanneer ze zonder werk komen te zitten', zegt Schermer. 'Illegale buitenlanders komen namelijk niet in aanmerking voor een werkloosheidsuitkering. Dat geeft nogal wat spanningen binnen onze organisatie. Wij worden geconfronteerd met mensen voor wie het enorm belangrijk is arbeidsongeschikt te zijn. Het is moeilijk om dan de juiste afweging te maken.'

    • Juurd Eijsvoogel