Enkhuizer Almanak

Dinsdag 8 januari 1991: regen en natte sneeuw. Ruim duizend eerstejaars studenten rechten doen tentamen in het Universiteitscentrum De Uithof buiten Utrecht. Na afloop raken in het gedrang om een gratis plaats de deuren van bus 12 ontzet. De chauffeur vraagt om assistentie, maar de politie arriveert te laat om te kunnen ingrijpen.

Zaterdag 19 januari: het koeriersbedrijf van ondernemer Paul Verhey vraagt studenten die met hun gratis OV-kaart kunnen helpen bij de bezorging van exprespost in heel Nederland. Budget rent-a-car, Hertz en Avis plaatsen grote advertenties om een nieuwe service aan te kondigen: wie een auto huurt kan de wagen bij 20 grote stations achterlaten.

Maandag 21 januari: lichte vorst. De vakantie is ten einde voor alle 580.000 studenten. Tijdens de ochtendspits wordt niet meer gecontroleerd in de treinen naar Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Leiden omdat de conducteurs zich geen weg kunnen banen door de opgepropte reizigers. Daardoor vervalt in feite het onderscheid tussen tweede en eerste klas. Boze tweede klas-reizigers nemen de plaatsen in de eerste klas in: 'Wij hebben niet voor niets betaald'.

NS kondigt een prijsverhoging aan van gemiddeld 9 procent voor alle abonnementen: 'de prijzen moeten omhoog want de overheid houdt de jaarlijkse subsidie constant'. Zaterdag 9 februari: dikke sneeuw. In de eersteklas coupe van trein 837 (Amsterdam-Maastricht) ontstaat handgemeen tussen betalende reizigers en een groep studenten die beladen met ski-uitrusting op de stoelleuningen zijn gaan zitten. 's Avonds wordt gevochten op het station van Valkenburg als tweeduizend studenten met moon-boots, ski's en Gluhwein dringen om een plaats in de trein terug.

Donderdag 14 februari: minister Ritzen zegt in het NOS-journaal: 'Afspraak is afspraak, mijn contract met NS loopt tot augustus 1994'.

Buiten zijn aanwezigheid vergaderen de ministers van verkeer en waterstaat en binnenlandse zaken met de burgemeesters van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Groningen. De steden eisen extra subsidie voor het stadsvervoer. Het aantal zwartrijders onder de niet-studenten is in Amsterdam toegenomen van 30 tot 55 procent: tram en bus zijn op de drukke uren in feite gratis voor iedereen, omdat controle onmogelijk is. De schade is een veelvoud van de 39 miljoen die Ritzen betaalt aan alle steden tezamen voor het OV-kaart contract.

Vrijdag 15 februari: de hoofddirectie van NS vergadert met het marktonderzoekbureau van de Spoorwegen. Alle campagnes om zakenreizigers in de trein te krijgen zijn per 1 januari al stopgezet. Geen foto's meer van Brugsma, Pen en andere prominenten in een lege eerste klas-coupe. Van de betalende OV-kaarthouders eerste klas overweegt 28 procent om maar weer vaker de auto te nemen, in plaats van fl. 450 per maand (straks na prijsverhoging fl. 500) te betalen voor een staanplaats.

Zaterdag 16 februari: minister Ritzen opnieuw in het journaal: 'Door mijn beleid zijn er nu al minder fietsendiefstallen in de grote steden. Ik kan u verzekeren dat mijn collega-ministers in de EG de OV-jaarkaart even interessant vinden als destijds de BKR-regeling. Mag Nederland weer een gidsland zijn?' Donderdag 21 februari: het economenvakblad Economische Statistische Berichten (ESB) publiceert een analyse van de gratis OV-jaarkaart voor 580.000 studenten. NS verdient aan de betalende reizigers 2,3 miljard per jaar (inclusief subsidie) en krijgt nu fl. 235 miljoen extra voor de studenten. Dat is 10 procent meer, maar de kosten stijgen met meer dan 10 procent, omdat de studenten met hun gratis kaarten royaal van de trein gebruik maken, vooral in de spits. Voor de drukste trajecten heeft NS extra wagons en personeel nodig die op andere uren niet produktief zijn. Daarom kost een extra reiziger in de spits meer dan dubbel zoveel per kilometer als de 14 cent waarmee NS gemiddeld rekent. De auteurs in ESB tonen aan dat NS zwaar verliest op het contract, in tegenstelling tot de eerdere afspraak met Defensie. De 50.000 soldaten reizen naar hun kazernes op de Veluwe tegen de vervoersstroom in; de studenten willen naar Amsterdam, Utrecht en Rotterdam tegelijkertijd met de betalende forensen.

Zaterdag 23 februari: zonnig winterweer. De VVD houdt een landelijke vergadering. Partijleider Bolkestein: 'In 1981 moest Nederland dringend bezuinigen, maar Ritzen wilde met belastinggeld honderdduizenden extra banen plannen bij de overheid. In 1986 was Ritzens bijdrage aan de verkiezingscampagne van de PvdA een plan voor de verplichte 25-urige werkweek. Twee keer werd hij weggehoond, maar nu is Ritzen niet meer een onmachtige dromer met politieke ambities maar minister van de kroon. Zijn laatste droom is een dagelijkse nachtmerrie voor honderdduizenden burgers die met trein of bus naar hun werk moeten. In Moskou vraagt de metro realistische prijzen; in Amsterdam verloedert het openbaar vervoer.' Dinsdag 26 februari: de grote partijen interpelleren de minister-president: 'Tekende NS in juli 1990 het contract vanwege de dreiging dat anders minder geld zou komen voor de grote investeringen van 'Rail 21'?' Zaterdag 2 maart: de NZR adviseert de aangesloten ziekenhuizen om alle leerling-verpleegsters in te schrijven bij het MBO en hun zo recht te geven op een gratis OV-kaart. Dit leidt tot een openbare twist tussen staatssecretaris Simons (volksgezondheid) en minister Ritzen.

Zaterdag 9 maart: de FNV-jongeren eisen een gratis OV-kaart voor alle werkende jongeren tot 27 jaar: 'wij werken en betalen belasting'. Vrijdag 15 maart: Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Groningen dreigen eenzijdig het gratis vervoer van studenten te stoppen als het Rijk niet 150 miljoen per jaar extra betaalt aan de gemeentelijke vervoerbedrijven. Minister Maij-Weggen weigert dit. In de nachttreinen na afloop van het Amsterdam Blues Festival komt het tot gevaarlijke situaties.

Maandag 18 maart: minister Ritzen kondigt een nieuwe verhoging aan van de collegegelden. In het journaal verklaart de bewindsman: 'Ik wil meer prijsbewustzijn bij de studenten. Dat is het beste middel om kwaliteit en rendement van het onderwijs te verhogen.'