ANC en De Klerk vrijwel eens over einde geweld

JOHANNESBURG, 9 juli Het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) is bereid de gewapende strijd op te geven in ruil voor het vrijlaten van politieke gevangenen en een streng optreden van de regering tegen blanke extremisten. Dat blijkt uit een tot nu toe ongepubliceerd rapport van een gezamenlijke werkgroep van het ANC en de regering die in mei bijeenkwam. ANC-leider Nelson Mandela heeft, naar nu is gebleken, vorige week tijdens zijn ontmoeting met de Britse premier Margaret Thatcher aan het rapport gerefereerd.

De werkgroep bepaalde dat zwarten zowel als blanken die gevangen zitten om politieke redenen op vrije voeten moeten worden gesteld, ook degenen die betrokken waren bij moordaanslagen en andere gewelddadige acties, zodra het ANC het geweld afzweert. Politieke ballingen zouden de mogelijkheid krijgen terug te keren. President F. W. de Klerk heeft zich al achter de bevindingen van de zwart-blanke werkgroep opgesteld, maar de leiding van het ANC wacht met een nadere standpuntbepaling tot Mandela terug is in Zuid-Afrika, op 18 juli. Op die dag zullen naar verluidt ook nieuwe besprekingen plaatshebben tussen regering en ANC. Mandela, die vice-voorzitter van het ANC is, heeft tegen Thatcher gezegd dat hij de ANC-top zal adviseren akkoord te gaan met het plan.

Hoewel het ANC sinds zijn legalisatie in februari geen gewapende acties meer heeft uitgevoerd, is de gewapende strijd officieel nog steeds een optie en Mandela liet tot nu toe weten daaraan te willen vasthouden. Zowel de Amerikaanse president Bush als mevrouw Thatcher maanden Mandela tijdens hu recente persoonlijke ontmoetingen het geweld af te zweren.

Zwarte leiders gingen zaterdag tijdens betogingen van tienduizenden zwarten in diverse steden tegen het geweld in de provincie Natal, in op de besprekingen met de regering. Thami Mohlomi, een pro-ANC vakbondsleider in Durban, riep De Klerk op eerst een eind te maken aan het 'zinloze geweld' in Natal alvorens verder te praten met het ANC. De belangrijkste eis tijdens de rally was de opheffing van de Kwazulu-politie, de eigen politiemacht van chief Mangosuthu Buthelezi in het thuisland Kwazulu, gelegen in Natal. De Kwazulu-politie zou volgens critici het verlengstuk zijn van Buthelezi's Inkhata-beweging.

S'busido Ndebele, een regionale leider van het ANC, eiste het opgaan van de Kwazulu-politie in de reguliere Zuidafrikaanse politie: 'De Kwazulu-politie is Buthelezi's legale prive-leger. Ze moet worden ontmanteld zodat Inkatha een gewone politieke partij wordt, zonder wapens, net als wij.'

Indien de regering daaraan geen gehoor geeft, kan het ANC de gewapende strijd niet opgeven, zo meende Ndbele.