'We moeten voorkomen dat Japan socialistisch wordt'

TOKIO, 7 juli 'Wat we moeten voorkomen is dat Japan een socialistisch land wordt. De toekomst van Japan is belangrijker dan mijn eigen toekomst als politicus. Daarom ben ik een groot voorstander van politieke hervorming. Het huidige systeem werkt corruptie in de hand. Dat bleek maar weer met het Recruit schandaal. Nog een zo'n schandaal en we jagen alle kiezers in de armen van de Socialisten. Niet omdat ze een socialistische staat willen, maar uit onvrede met de LDP. Deze ramp moeten we afwenden', zegt Shinya Totsuka, parlementslid van de regerende LDP in het Japanse Lagerhuis. Hij behoort tot de 'jonge' garde van politici hij is 50 die hervorming van het Japanse politieke systeem voorstaan. 'Dat betekent nog niet dat ik klakkeloos de plannen slik die premier Kaifu heeft gepresenteerd. Gelukkig is de LDP een open partij, waarin alle meningen aan bod komen.'

Eind april kwam de adviescommissie die door premier Toshiki Kaifu aan het werk was gezet met een voorstel voor politieke hervorming. Het liefst zou Kaifu, die van 'schone politiek' zijn handelsmerk heeft gemaakt, nog voor november de hervorming afronden, want het Japanse parlement viert dan zijn 100ste verjaardag. Maar er zit nog niet veel schot in de zaak. Alle oppositiepartijen zijn tegen; van een regeringspartij kun je immers niet verwachten dat ze het kiessysteen verandert in het voordeel van de oppositie. Ook binnen de LDP is weinig overeenstemming. 'Het uitgangspunt van de adviescommissie, om naar manieren te zoeken om de politiek minder kostbaar te maken, is goed', zegt Takashi Kosugi, die net als Totsuka parlementslid is voor de LDP in het Lagerhuis, 'maar zij concentreren zich geheel op het verkiezingssysteem. Ik denk niet dat dat de enige oorzaak is. Het heeft ook met de moraal van de politicus te maken. Het is jammer dat de kiezers eigenlijk zo weinig weten van wat de politici voor hen doen. Daar zou ik verandering in willen brengen, bijvoorbeeld door grote tv-schermen in de stad te zetten met rechtstreekse uitzendingen van de parlementszittingen.' Niet dat die erg spectaculair zijn, maar nu debatteren Japanse politici helemaal niet met elkaar, meent Totsuka. 'Het is meer een vraag en antwoord sessie tussen politici en bureaucraten. Een van de goede kanten van de voorgestelde hervorming is dat politieke ideeen voortaan een grotere rol gaan spelen. Dat is in andere landen ten slotte ook zo.' De adviescommissie wil de huidige 130 kiesdistricten afschaffen. Nu leveren die elk drie tot vijf parlementariers. Dat betekent dat de LDP in een district meer dan een kandidaat in de strijd moet brengen die tegen elkaar campagne voeren. Dat heeft geleid tot het ontstaan van 'habatsu' of klieks binnen de LDP die in elk kiesdistrict hun eigen man vrouwelijke kandidaten zijn er vrijwel niet steunen. Op politieke kleur onderscheiden ze zich niet. Vandaar dat LDP kandidaten een loyaal supportersnetwerk proberen op te bouwen dat ten tijde van verkiezingen stemmen mobiliseert.

Voor zo'n netwerk is geld nodig. Totsuka, die naar eigen zeggen een goedkoop politicus is, heeft per jaar 7,5 ton nodig om in zijn kiesdistrict de relatie met zijn kiezers warm te houden. De fondsen hiervoor komen deels van de LDP en deels werft de politicus op eigen kracht. Dit leidt met regelmaat tot excessen. Elke ongerechtigheid die boven water is gekomen heeft geleid tot meer regels en voorschriften over donaties aan politici. Het resultaat is dat steeds ingenieuzere methoden worden uitgedacht om geld van het bedrijfsleven bij de politici te krijgen.

Hoe immens deze geheime geldstroom is werd duidelijk toen het Recruit schandaal twee jaar geleden boven water kwam. De president van het Recruit uitgeversconglomeraat had aan een hondertal politici ongenoteerde aandelen van een dochtermaatschappij aangeboden. Enkele maanden later werden de aandelen openbaar verhandelbaar, waardoor de prijs verdrievoudigde. De politici konden er hun voordeel meedoen, omdat handel in aandelen met voorkennis voor de Japanse wet op dat moment nog niet strafbraar was, maar de betrokkenen leden groot gezichtsverlies.

De adviescommissie wil Japan nu opdelen in driehonderd kiesdistricten die elk een parlementarier leveren. Dan hoeven kandidaten van dezelfde partij het niet tegen elkaar op te nemen. Aangenaam bijprodukt is dat daardoor voortaan politieke ideeen centraal komen te staan in de verkiezingsstrijd. Omdat het 1-kandidaat-per-district-systeem grote partijen bevoordeelt, worden de overige 200 vertegenwoordigers in het Lagerhuis gekozen volgens proportionele vertegenwoordiging. Daarbij wordt, net als in Nederland, op een politieke partij gestemd in plaats van op een politicus.

Een groot nadeel vindt Totsuku de concentratie van macht binnen de top van de LDP. 'Je onafhankelijkheid raak je helemaal kwijt. De partijbonzen bepalen straks welke ene LDP-er kandidaat wordt gesteld, ze bepalen hoeveel geld je krijgt voor je campagne, ze bepalen wie er op de proportionele kieslijst komt.'

Kosugi ziet het nog zwarter: 'De kans is niet ondenkbaar dat met de huidige plannen de omkoping zich verplaatst naar binnen de LDP, dat er allerlei geld geschoven moet worden om je van een plaatsje op de kieslijst te verzekeren. Dan zijn we natuurlijk nog veel verder van huis.'

'Aan de andere kant krijgen de politici wel veel meer tijd, 'vervolgt Kosugi, 'als de partij zich over de geldsores ontfermt. Ook hoeven we niet meer zo actief te zijn in ons kiesdidtrict, als we geen concurrenten van de eigen partij meer hebben.' Nog liever zou Totsuka zien dat de staat meer voorzieningen zou betalen voor de politici. Daartoe heeft hij ook een wetsvoorstel ingediend. 'Twee secretarissen krijg ik nu betaald. Dat betekent dat ik zes uit eigen zak moet betalen, want ik heb twee in Tokio en nog zes thuis in mijn kiesdistrict. Zo worden we wel gedwongen om naar sponsors te zoeken.'

'Aan een belangrijk punt is de commissie overigens voorbijgegaan', zegt Totsuka, 'het staat helemaal niet vast dat een campagne in een klein kiesdistrict goedkoper uitvalt. De districten die we nu hebben zijn er te groot voor, maar bij een klein kiesdistrict is het nog wel te doen om alle kiezers om te kopen.'