Vioolpedagoog vestigt zich in Rotterdam; Zachar Bronverrichtte wonderen in Novosibirsk

ROTTERDAM, 7 juli De Russische vioolpedagoog Zachar Bron, nu nog verbonden aan de Musikhochschule van Lubeck, wordt in september docent aan het Rotterdams Conservatorium. Bron heeft de reputatie wonderen te verrichten met jong viooltalent. Hij is de leraar van violisten als Vadim Repin (18), winnaar van het Koningin Elisabeth Concours 1989, en Maxim Vengerov (15), die twee jaar geleden een verrassend debuut maakte bij het Concertgebouworkest en onlangs de eerste prijs won op het Wieniawski Concours. Een andere leerling van hem is Nikolai Madojan (17), die dit jaar de aandacht trok tijdens het Scheveningen Viool Concours.

Sinds enkele jaren wordt Bron beschouwd als een van de belangwekkendste vioolpedagogen ter wereld. John Floore, de directeur van het Rotterdams Conservatorium, verwacht dan ook dat zijn instituut een vooraanstaand centrum voor vioolspel wordt. 'Den Haag heeft natuurlijk Davina van Wely, een belangrijke docente, en in Amsterdam zit Herman Krebbers. Maar het is goed dat er wat jong bloed gaat stromen. Bron betekent een geweldige aanwinst voor het Nederlandse muziekleven. Zijn lessen zijn een belevenis.' Bron, die eind 1989 al een masterclass gaf aan het Rotterdams Conservatorium, was dezer dagen in Nederland voor overleg met Floore. 'Hier begrijpen ze dat ik de ruimte nodig heb om te kunnen functioneren', zei hij. 'De Nederlandse mentaliteit bevalt me beter dan de Duitse. Floore en ik zijn het over veel zaken eens geworden.' Het afgelopen jaar trokken tientallen jonge violisten uit de hele wereld naar Lubeck in de hoop les te krijgen van Bron. Onlangs deden er zo'n vijftig auditie, van wie hij er maar twee heeft aangenomen. In Duitsland heeft Bron nu een klas van vijftien leerlingen, onder wie veel kinderen van beroemde musici. Ook in Rotterdam is er plaats voor zo'n vijftien leerlingen. Inmiddels zijn er vijf toegelaten en in september worden er audities gehouden voor de overige tien.

Bron is van plan regelmatig masterclasses te geven voor gevorderde studenten van andere leraren. Komend jaar reist hij nog heen en weer tussen Lubeck en Rotterdam, maar in 1991 vestigt hij zich in Nederland. John Floore: 'In Moskou, New York, Londen, overal trekken ze aan deze man. Maar hij kiest voor ons omdat hij Nederland leuk vindt. En omdat hij bij mij begrip vindt voor zijn eigenzinnige lesmethodes. Soms trekt hij vijf of tien uur uit per leerling, dus Deetman of Ritzen bekijken het maar. Hij komt met een heel gezelschap, want hij neemt ook zijn beroemde leerlingen mee, inclusief de daaromheen zwermende familieleden.'

Zachar Bron werd in 1946 geboren als zoon van een pianiste en een technisch ingenieur. Hij studeerde viool bij Igor Oistrach, zoon van de legendarische violist David Oistrach, aan het conservatorium van Moskou. Nog tijdens zijn studie won hij belangrijke prijzen op het Wieniawski Concours en het Koningin Elisabeth Concours. Maar na zijn eindexamen kreeg Bron in het door concurrentie en vriendjespolitiek bepaalde klimaat van Moskou nauwelijks kans. Hij vertrok naar Siberie, waar hij in 1974 zijn eigen vioolklas oprichtte aan het conservatorium van Novosibirsk. Omdat deze school niet wordt beheerst door tradities, kreeg Bron hier de kans te experimenteren. Tien jaar lang gaf hij al zijn tijd aan twaalf jonge viooltalenten, aanvankelijk in ruil voor slechts tien roebel (ongeveer een diner in de betere restaurants van Moskou) per maand.

Brons oudste leerling, Vadim Repin, trad vanaf 1984 naar buiten. Zijn vroegrijpe spel maakte op publiek en pers een verpletterende indruk. Op zijn elfde won Repin het Wieniawski Concours in Poznan, en niet lang daarna begonnen ook Maxim Vengerov en Nikolai Madoyan op internationale concoursen prijzen in de wacht te slepen. Inmiddels zijn de drie gecontracteerd door verschillende platenmaatschappijen. 'Al mijn leerlingen spelen anders, ook al kregen ze dezelfde professionele basis', stelt Bron. 'Ik gaf ze de ruimte hun persoonlijkheid te ontwikkelen, ik leerde ze na te denken en te analyseren. Daarom hebben ze allemaal hun eigen stijl. Dikwijls speelt een van hen Mozart of Brahms anders dan ik het zelf zou doen, maar als het overtuigend gebeurt is het goed. Ik leer ze dat ze geen slaaf van mij of hun instrument moeten worden. De viool is hun slaaf.'

Uitnodigingen

De eerste Europese concerten van de 'wonderkinderen' uit Siberie werden een enorm succes. Het regende uitnodigingen tot Bron in 1989 besloot zich voor twee jaar in Lubeck te vestigen. 'Zonder de perestrojka', zegt hij, 'zat ik nog steeds in Novosibirsk en had waarschijnlijk niemand van me gehoord. Nu heb ik het woord Siberie voorgoed uit mijn biografie geschrapt. Ik pieker er niet over naar de Sovjet-Unie terug te gaan, ook al wil Moskou me nu met alle geweld contracteren. Toen ik naar Duitsland ging, probeerden ze me tegen te houden. Ze beweerden dat ik alleen in de Sovjet-Unie dergelijke resultaten kon bereiken, want daar is men nu eenmaal gewend aan een leraar die met een stok achter zijn leerlingen staat. Bovendien zijn er haast geen mogelijkheden je te vermaken. In het Westen, waarschuwden ze me, zouden mijn studenten liever naar de seksclub gaan dan viool studeren. 'Gelukkig wilde ik ze niet geloven en de resultaten hebben me tot nu toe gelijk gegeven. Ik werk nu een half jaar in Duitsland en al mijn leerlingen studeren alsof hun leven ervan afhangt. Toch heb ik het ook aan de voormalige partijpolitiek te danken, dat ik mijn roeping als pedagoog heb gevonden. Aanvankelijk beschouwde ik Novosibirsk als een experiment voor twee of drie jaar, maar gaandeweg ontdekte ik de voordelen van mijn isolement. Ver weg van Moskou kon ik gunstige omstandigheden creeren, die elders ondenkbaar waren.'

In samenwerking met de directeur van het stedelijk conservatorium, doorbrak Bron het rigide schoolsysteem van de Sovjet-Unie, dat alle muziekleerlingen, ongeacht hun kwaliteiten, dezelfde behandeling voorschrijft. Voor bijzondere talenten als Repin en Vengerov bewerkstelligde hij vrijstelling voor technische vakken als wiskunde en natuurkunde, zodat ze meer tijd voor de viool overhielden. Ook liet hij ze, tegen alle regels in, muziektheoretische lessen volgen aan het conservatorium. 'In de Sovjet-Unie hebben kinderen geen toegang tot het conservatorium, terwijl daar nu juist de beste leraren zitten. Vroegrijpe talenten als Repin worden op school gedwongen dingen te leren op het niveau van de kleuterklas, terwijl ze als musicus al een professioneel niveau hebben bereikt. Bovendien dienen Russische pedagogen zich te voegen naar het centrale systeem. Dat kan bepalen dat een bijzonder getalenteerde leerling wel honderd keer een of ander miserabel stuk moet spelen. Meestal een werk van een vooraanstaand lid van de componistenbond. Tegen dat soort praktijken heb ik me altijd verzet, alleen al omdat ik geloof dat het opbouwen van een groot en gevarieerd repertoire van essentieel belang is voor de ontwikkeling van jonge musici.'

Drillen

Ook het opdoen van podiumervaring speelt een belangrijke rol in de methodiek van Bron. Vanaf het prille begin laat hij zijn leerlingen zoveel mogelijk optreden, waarbij zowel oude als nieuw ingestudeerde stukken worden uitgevoerd. Pas tijdens een concert ontstaan specifieke problemen, die zich thuis of op les nooit voordoen. Op die problemen gaat Bron tijdens volgende lessen in, terwijl de leerling intussen verder werkt aan andere stukken. 'Een pedagoog moet zijn leerling dikwijls en in veel genres laten voorspelen, zodat hij van zijn eigen fouten kan leren en bij ieder volgend optreden zijn niveau een beetje kan verhogen. Niet alleen de reacties van de leraar, maar ook die van het publiek kunnen hem daarbij helpen. Het heeft geen zin studenten te drillen. De leraar denkt dat hij er tijd mee wint, maar blijft in feite steken: zijn leerling heeft niet zelf leren nadenken, hij kreeg niet de kans zijn eigen concerten te analyseren. Hij doet slechts wat de leraar zegt en kan daarom ook niet vooruitgaan.

'Vanzelfsprekend beschikt een jongetje nog niet over de levenservaring die beslissend is voor een interessante interpretatie, maar met zijn talent en intuitie kan hij wel een eind komen. Wanneer hij veel stukken al vroeg in zijn vingers heeft, zal zijn persoonlijke interpretatie op een natuurlijke manier rijpen. Alleen door steeds weer naar dezelfde stukken terug te keren en tegelijkertijd verder te werken aan nieuwe, kan een leerling inzicht verwerven en zijn prestaties verbeteren. Wat dat betreft gaf Leopold Auer uit St. Petersburg al een eeuw geleden het goede voorbeeld. Hij liet Jascha Heifetz, zijn beroemdste leerling, acht nieuwe stukken per maand instuderen.'

Vijf jaar geleden had Bron in Amerika Heifetz willen opzoeken, maar hij kreeg geen visum. 'De bijbel zegt dat de mens voor zichzelf geen afgod mag scheppen, maar voor mij is Jascha Heifetz een god. Nu is hij dood en ik vind het verschrikkelijk dat ik hem nooit heb ontmoet. Heifetz vertegenwoordigde de onbereikbare top. Dat betekent niet dat ik hem in alles probeer te kopieren of dat ik weinig respect op kan brengen voor andere violisten. Ook Kreisler, Oistrach en Menuhin hebben prachtige dingen gedaan, maar zij kennen hun minder interessante momenten. Alleen Heifetz was een geheel. Voor mij is hij een soort ikoon.'