Schaken

De nieuwe elolijst is uit. Twee keer per jaar wordt hij bijgewerkt. Sinds 1 juli ziet het er zo uit aan de top: 1. Kasparov 28002. Karpov 27303/4. Gelfand en Ivantsjoek 26805. Timman 26606/7. Ehlvest en Salov 26558. Kamski 26509. M. Goerevitsj 264010. Seirawan 2635Dat waren de top tien. Omdat het Nederlandse volk een speciale historisch gegroeide en onverbrekelijke band heeft met Viktor Kortsjnoj, geef ik ook nog 11/12/13: Andersson, Kortsjnoj en Vaganian.

Kasparov heeft evenveel punten als een half jaar geleden. Het kon ook bijna niet anders. Hij staat zo hoog dat hij alleen door bovenmenselijke krachtsinspanningen nog punten kan winnen. Punten verliezen zal hij ook niet gauw, want hij wordt beschermd door de regel die zegt dat iemand nooit in elorating achteruit kan gaan in een toernooi dat hij gewonnen heeft. Voor alle gewone stervelingen is dit een rechtvaardige regel. Wat kan iemand meer doen dan het toernooi winnen? Alleen van Kasparov kan gezegd worden dat hij in zo'n geval toch kan hebben gefaald, volgens de hoge normen waaraan alleen hij gemeten wordt.

Ook Karpov is gelijk gebleven, evenals het verschil tussen hem en nummer drie. Alleen is dat niet Timman meer. Hij heeft twintig punten verloren en Gelfand en Ivantsjoek zijn hem voorbijgegaan. De hoop van de Sovjet-Unie, beiden jong en veelbelovend en af en toe briljant. Helaas zullen we ze de komende jaren niet aan het werk zien in de toernooien om de wereldbeker. Ze haalden in het kwalificatietoernooi meer punten dan anderen, die zich wel plaatsten. Ze staan veel hoger op de ranglijst dan de spelers die op grond van hun rating de vrije plaatsen kregen toegewezen. Ze waren het slachtoffer van de harde regel die het aantal spelers uit de Sovjet-Unie beperkt. Geen wonder dat Ehlvest nu niet meer voor de Sovjet-Unie wil uitkomen, maar voor Estland, en Gavrikov voor Litouwen. We zullen het nog meemaken dat de eerste vijf plaatsen op de olympiade worden bezet door verschillende republieken uit de voormalige Sovjet-Unie.

Een paar jaar geleden werd vaak de vraag gesteld of Timman of Short de beste van het westen was. Short is in geen velden of wegen meer te bekennen. Hij deelt de 18de tot en met 22ste plaats. Er is een nieuwe concurrent voor Timman in zicht gekomen. De zestienjarige Gata Kamski, achtste op de wereldranglijst. De grote sensatie van deze nieuwe lijst. Vorig jaar vroeg Kamski samen met zijn vader politiek asiel aan in New York. De stadslucht en misschien ook de harde hand van zijn vader hebben Kamski goed gedaan. Vergeleken met een half jaar geleden is hij 130 punten gestegen. Een zo fantastische sprong dat je bijna aan een rekenfout gaat denken, maar het is waar dat Kamski sinds zijn vertrek uit de Sovjet-Unie het ene fraaie resultaat na het andere heeft gehaald. Ook hij zal niet om de wereldbeker spelen. Het was voor hem onmogelijk om in het kwalificatietoernooi in Moskou mee te doen. Hij liep de kans dat hij gearresteerd zou worden. Een zeer kleine kans. Hij liep ook de kans dat hem geen haar gekrenkt zou worden, en dan zou zijn aanvraag van politiek asiel in de Verenigde Staten in een vreemd licht komen te staan. Wat er ook zou gebeuren, het zou altijd verkeerd voor hem uitpakken.

Hoe sterk is Kamski en hoe hoog kan hij komen? Een tijdje geleden werd het aan Kasparov gevraagd. Hij was vol lof over Kamski. Die zou zeker een van de sterkste spelers ter wereld worden. Geen wereldkampioen, daarvoor miste hij het talent.

Het lijkt kras om iemand die met zestien jaar al achtste op de wereldranglijst staat een gebrek aan talent toe te dichten. Toch valt wel te begrijpen wat Kasparov bedoelde. Hijzelf was op die leeftijd misschien niet sterker dan Kamski nu, maar hij was al een tovenaar. Kamski speelt slechts bij uitzondering partijen die de liefhebber in vervoering kunnen brengen. Zoals deze, uit het New York Open, 1990. Wit Kamski- zwart Tal1. d2-d4 d7-d6 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. c2-c4 g7-g6 4. Pb1-c3 Lf8-g7 5. e2-e4 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. Lc1-e3 e5xd4 8. Pf3xd4 Tf8-e8 9. Dd1-c2 Dd8-e7 10. f2-f3 c7-c6 11. g2-g4 Scherp en sterk. Wit verhindert de bevrijdende opmars d6-d5 en bereidt een gevaarlijke koningsaanval voor. 11... a7-a6 12. g4-g5 Pf6-d7 13. h2-h4 b7-b5 14. h4-h5 b5-b4 15. h5xg6 h7xg6 Als zwart het stukoffer met 15... bxc3 zou aannemen, zou wit met 16. Pf5 een beslissende aanval krijgen. 16. Pc3-a4 d6-d5 17. 0-0-0 c6-c5 18. Pd4-b3 d5-d4 19. Le3-f4 Pb8-c6

20. Th1-h4 Pc6-e5 21. Td1-h1 d4-d3 22. Le2xd3 Pe5xf3 23. Th4-h7

Zie diagram 1. Een kritiek moment. Wits aanval is levensgevaarlijk geworden. 23... Pxg5 zou falen op 24. Dh2, maar Keene geeft in The Spectator terecht 23... Pde5 24. Pb6 Le6 als beste verdediging aan. 23... Lg7-e5 24. Lf4xe5 De7xe5 Weer een moeilijk moment. Op het eerste gezicht lijkt 24... Dxg5+ sterker, maar in dat geval heeft wit na 25. Kb1 Dxe5 (of 25... Txe5 26. Df2) 26. Dg2 Pd4 27. Dh3 een winnende aanval. 25. Dc2-g2 Pf3-d4 26. Th7-h8+ Nu zou 26. Dg2 geen zin hebben wegens 26... Dxg5+ 27. Kb1 Pf6 26... De5xh8 27. Th1xh8+ Kg8xh8 28. Pb3xc5 Pd7xc5 29. Pa4xc5 Pd4-e6 Het lijkt of zwart er nog redelijk afgekomen is. 30. Pc5-a4 Lc8-b7 31. Pa4-b6 Ta8-d8 32. Pb6-d5 Kh8-g7 33. Dg2-f2 Maar nu blijkt zwart er nog steeds slecht aan toe te zijn. Het witte paard is een te sterk aanvalsstuk en als het wordt geruild worden de witte pionnen een onweerstaanbare macht. 33... Lb7xd5 34. Df2-f6+ Kg7-g8 35. c4xd5 Pe6-c5 Zwarts stukken kunnen niet tot een goede samenwerking komen. 36. Kc1-d2 a6-a5 37. Df6-d4 Pc5-d7 Gezien de droeve toekomst van dit paard was 37... Pxd3 beter. 38. Ld3-b5 Te8-f8 Of 38... Pe5 39. Ke2 39. e4-e5 Pd7-b8 40. d5-d6 Pb8-d7 41. Kd2-d3 Tf8-e8 42. Lb5xd7 Td8xd7 43. Kd3-e4 Td7-d8 44. Ke4-d5 Td8-b8 45. d6-d7 Zwart gaf op.