Nederland is van Polen twee na grootste handelspartner

Een boer met zijn koe bij Krakow. Nederland kan een belangrijke rol spelen bij verbetering van de Poolse veeteelt en landbouw.(Foto NRC Handelsblad/Vincent Mentzel). Slechts zeven op de honderd Polen kunnen beschikken over een eigentelefoon

WARSCHAU, 7 juli 'Wat mag hij ondertekenen, hoe lang zit hij nog op deze stoel' ? De Nederlandse zakenlieden die deze week Polen bezochten onder aanvoering van de staatssecretaris voor buitenlandse handel, Piet Bukman, worstelen steeds met dezelfde vragen bij het zoeken naar een 'counterpart'. Op de ministeries in Warschau stuiten zij vaak op gesprekspartners die pas op hun post waren benoemd, of die op het punt staan om met andere mensen van de eertijdse nomenklatoera het geluk te beproeven in de vrije marktsector.

De eerste lichting Poolse ondernemers bestaat immers uit mensen die de kans schoon zien om klinkende munt te slaan uit de contacten en de know how die ze opdeden onder het ancien regime. 'Het Nederlandse bedrijfsleven bevindt zich in Polen nog in de fase van verkennen en aftasten', zegt een zakenman. 'Wij zoeken eerst stabiele contacten, en de Polen vragen bij elke offerte of wij de financiering ook kunnen regelen. Wie in Polen zaken wil doen moet zelf geld meenemen'. De folders, de jaarverslagen en de veelbelovende statistieken uit Nederland worden in Warschau met belangstelling bekeken. Maar het duurt vaak lang, soms jaren, voordat een echte zakenrelatie tot stand komt. Voor het tekenen van een geheel vrijblijvende 'letter of intent' nemen de Polen meer tijd dan de Nederlandse zakenmensen lief is. Polen verkeert in een overgangsfase. Het roer is op alle gebieden volledig omgegooid: de regering is bezig met het privatiseren van de staatsbedrijven, het verbeteren van het bankwezen, het ontwikkelen van een financiele markt en het liberaliseren van de prijzen. Westerse zakenmensen zien in Polen een kans, ze ruiken een nieuwe markt maar ze krijgen te maken met grote verwarring zodra ze in Warschau een 'counterpart' zoeken.

Zo is op het ministerie voor communicatie de hele top van de afdeling telecommunicatie vertrokken naar het particuliere bedrijfsleven, terwijl het verbeteren van het Poolse telefoonnet de hoogste prioriteit heeft. Polen heeft slechts 3,2 miljoen aansluitingen, zeven op de honderd Polen kunnen daarom beschikken over een telefoon: zelfs de Sovjet-Unie heeft verhoudingsgewijs meer aansluitingen. Polen wil rond de eeuwwisseling 10 tot 11 miljoen aansluitingen hebben, maar daarvoor is een investering van ruim 7 miljard dollar nodig, een groot bedrag voor een land dat al een staatsschuld heeft van 42 miljard dollar.

De weinige en slechte telefoonverbindingen hebben veel Westerse ondernemers doen besluiten om nog maar met investeren te wachten. 'Welke kans heeft een investering als bellen niet mogelijk is', zo werd geredeneerd. De Poolse regering heeft daarom geld bijeengeschraapt om een tijdelijk telefoonnet voor de zakenwereld in te voeren, het zogenoemde 'Commertel', dat binnenkort wordt geinstalleerd. De apperatuur voor Commertel is geleverd door APT, een samenwerking tussen AT en T en Philips.

Het Nederlandse bedrijfsleven ziet voorlopig meer in handel met Polen dan investeren in Polen. De handelsstroom tussen beide landen is vorig jaar sterk toegenomen, de Nederlandse uitvoer met 27 procent en de import uit Polen met 35 procent. Voor dit jaar wordt een handelsvolume ter waarde van circa 1,5 miljard gulden verwacht. Daarmee komt Nederland op de derde plaats op de lijst van handelspartners met Polen. De handelsvolume kon het afgelopen jaar sterk toenemen omdat Polen de buitenlandse handel grotendeels liberaliseerde en het de nationale munt, de zloty, in het binnenland convertibel maakte tegen de wereldmarktwaarde. Maar voor investeren in Polen vinden veel ondernemers de risico's toch nog te groot. Hoe zal de privatisering uitpakken, hoe effectief wordt het bankwezen en blijft het land politiek stabiel? 'Ik begrijp de terughoudendheid bij veel bedrijven, maar ik praat deze niet goed', zegt Bukman. 'Ondernemers moeten de alternatieven afwegen. Als er veel Pools-Duitse produktieclusters komen, zullen deze veel handel wegnemen. Dan kom je er als buitenstaander niet meer tussen. Je moet nu risico nemen, er gewoon op af gaan'. Veel bedrijven zien het als een grote belemmering dat er tussen Nederland en Polen nog steeds geen overeenkomst voor de bescherming van investeringen (IBO) bestaat, zodat er evenmin mogelijkheden bestaan voor een kredietverzekering. Volgens Bukman zal dit probleem de komende weken worden opgelost. 'Er zullen voor investeerders altijd risico's blijven bestaan, maar wie nu te lang wacht vist straks achter het net'. Nederland heeft volgens Bukman vooral veel kansen kans op het gebied van de landbouw. 'Steeds krijgen wij van de Polen hetzelfde signaal: help ons bij het opzetten van een effectieve landbouwsector'.

De Poolse landbouw is voor het grootste deel in particuliere handen gebleven, maar benut slechts een derde van de capaciteit. Bovendien kampt Polen met een groot probleem bij de verwerking en distributie van zuivelprodukten: het kan de weg van de koe naar de klant niet overbruggen. Poolse melk is vaak van slechte kwaliteit, evenals de kaas. Volgens Bukman zouden Nederlandse bedrijven en de Rabobank een consortium moeten oprichten om de Poolse zuivelsector op de been te helpen. Ook op het gebied van de milieutechnologie verwachten de Polen hulp uit Nederland: Polen brengt 10 procent van alle zwaveldioxide emissies in heel Europa voort. Het Nederlandse bedrijf Pentol uit Oosterhout heeft deze week een contract getekend voor de levering van een ontzwavelingsinstallatie aan de bruinkolencentrale in Belchetow, ten zuiden van Warschau. Deze centrale brengt jaarlijks net zoveel zwaveldioxide voort als heel Nederland. Met het contract is een bedrag gemoeid van 220 miljoen dollar. Polen kan een aantal aankopen doen op het gebied van de milieutechnologie omdat het nog dit jaar een krediet van twee miljard dollar krijgt van de Wereldbank voor verbetering van de energiesector.

De constructie van de joint-venture is bij Westerse investeerders het meest in trek. Nederland heeft in Polen circa 50 joint-ventures, en is daarmee vierde op een lange lijst. 'Er zijn weinig aanvragen voor honderd procent eigen investeringen', aldus een medewerker van het ministerie voor buitenlandse handel in Warschau. De logistieke problemen van een eigen vestiging zijn vaak te groot en de kosten te hoog: de huur van kantoorruimte in Warschau bedraagt maandelijks bijna honderd gulden per vierkante meter.

Polen verwacht een sterke toename van het aantal joint-ventures omdat het afgelopen jaar duizenden prive-bedrijfjes als paddestoelen uit de grond zijn geschoten. De Westerse investeerder wordt met name aangelokt door een groot voordeel: de arbeidskosten zijn in Polen erg laag, en het niveau van de opleiding hoog. Het gemiddelde inkomen bedraagt maandelijks ongeveer een miljoen zloty, een bedrag dat overeenkomt met 250 gulden. 'Dit opent perspectieven op het gebied van arbeidsintensieve produkten en voor de assemblage in de sectoren van de elektronica en de textiel', zegt een Poolse econoom. 'Nu het loonpeil in Oost-Duitsland in de richting van het Westduitse stijgt, wordt Polen het lage lonenland bij uitstek, een Turkije naast de deur'.