Navo wil vrees Moskou wegnemen met concessie over omvang Duits leger; Kohl zal Gorbatsjov inlichten over top

LONDEN, 7 juli Op 14 juli, een dag voor de Westduitse bondskanselier Helmut Kohl in Moskou aankomt, arriveert NAVO-secretaris generaal Manfred Worner in de Russische hoofdstad. Worner die al enige tijd geleden door Moskou was uitgenodigd, zal zijn gastheren uitleggen dat de NAVO op zijn Londense Top heeft besloten tot een fundamentele transformatie en vastbesloten is om duurzame vrede op dit continent te scheppen.

Vermoedelijk zal Sovjet-president Michail Gorbatsjov met meer belangstelling uitzien naar een toelichting van Worners machtige landgenoot op 'de waarschijnlijk belangrijkste boodschap' (citaat van president Bush) van de Londense top. En dat is de beslissing dat een verenigd Duitsland dat lid is van de NAVO, bereid is de omvang van zijn strijdkrachten verdragsmatig aan een plafond te binden.

Bush zei te hopen dat de verklaring van de regeringsleiders van de zestien NAVO-landen in de Britse hoofdstad de Sovjet-Unie ervan zou overtuigen dat van de NAVO inclusief een Verenigd Duitsland geen bedreiging voor de Sovjet-Unie zal uitgaan. De Nederlandse minister van buitenlandse zaken Hans van den Broek ging nog verder in zijn beoordeling van dit besluit. Hij noemde het 'cruciaal en waarschijnlijk van doorslaggevende betekenis'. Bonn en de NAVO-landen hebben in de Londense verklaring vastgelegd dat 'tijdens de ondertekening van het verdrag over troepenvermindering in Europa (CFE) een verplichting met betrekking tot de troepensterkte van een verenigd Duitsland zal worden gegeven.'

Hoe dat zal gebeuren, staat overigens nog niet vast, maar volgens Worner zullen het in de eerste plaats de Duitsers zijn die dit zullen doen. Het ligt in de bedoeling dat het akkoord over troepenvermindering, waarover de onderhandelingen tussen NAVO en Warschaupact-landen in Wenen nog gaande zijn, zal worden ondertekend op de topconferentie in het kader van de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE), die op 19 november in Parijs zal beginnen. Aan de CVSE-top, een initiatief van Gorbatsjov, zullen alle 35 CVSE-landen alle Europese landen behalve Albanie, alsmede de Verenigde Staten en Canada deelnemen. CFE-1 zoals het akkoord in de wandeling heet zal pariteit scheppen in de militaire krachtsverhouding tussen NAVO en Warschaupact en voor zover het ook aantallen tanks, pantservoertuigen, artillerie en, waarschijnlijk, vliegtuigen gaat. In CFE-2 waarmee de NAVO-landen zo spoedig mogelijk na afsluiting van CFE-1 willen beginnen komt de troepensterkte van de afzonderlijke Europese landen aan de orde. Maar het mandaat voor de CFE-2 onderhandelingen moet nog worden opgesteld.

Bonn heeft zich steeds, gesteund door de NAVO-bondgenoten, verzet tegen aparte afspraken over de omvang van de Bundeswehr en impliciet ook de strijdkrachten van het verenigde Duitsland onder het motto 'geen singularisering'.

Met het besluit tijdens de ondertekening van CFE-1 een verplichting aan te gaan over de omvang van het toekomstige Duitse leger heeft Bonn zich op de NAVO-top nu zelf 'gesingulariseerd', zo merkte een hoge NAVO-diplomaat op.

Deze tegemoetkoming van Bonn en de andere NAVO-leden wordt echter als het ware politiek ingebed door aan CFE-1 direct een vervolg (CFE-A of CFE-1bis) te knopen; daarmee wordt het 'Duitse probleem' onderdeel van onderhandelingen tussen de 23 NAVO- en Warschaupact-landen zoals nu al in Wenen gebeurt. CFE-1bis zou in dezelfde samenstelling en met hetzelfde mandaat plaatsvinden, aldus de NAVO-regeringsleiders in hun verklaring.

Over de omvang van het toekomstige Duitse leger werd in Londen niet gesproken. De Bundeswehr omvat 480.000 man, de Volksarmee van de DDR officieel 270.000 man. In Bonn wordt gesproken over een limiet van 350.000 tot 400.000 man voor het geheel-Duitse leger. Evenmin is duidelijk of de Duitse verplichting die voor de CVSE-top in het vooruitzicht is gesteld, zal worden gerelateerd aan de troepensterkte van de landen die deel uitmaken van de zogenaamde centrale sector (Bondsrepubliek, Benelux en Denemarken aan westelijke zijde en nu nog de DDR, Polen, Tsjechoslowakije en Hongarije aan oostelijke kant). Maar dat lijkt logisch gezien de bereidheid van de NAVO in hetzelfde kader van de '23' en hetzelfde mandaat verder te onderhandelen. Belgie was het enige land dat hiertegen in Londen bezwaar aantekende uit vrees dat het Belgische leger na verdere reducties kleiner zou worden dan dat van Zwitserland. De generaals in Brussel achten dat een hoge prijs voor medewerking aan een oplossing die het NAVO-lidmaatschap van het verenigde Duitsland kan mogelijk maken. Tegen deze achtergrond viel het bekende pleidooi van de Britse premier Margaret Thatcher op haar persconferentie voor handhaving en modernisering van substrategische wapens op Europees (lees Duits) grondgebied uit de toon. 'U weet welk wapen ik bedoel', zei ze zonder de Amerikaanse TASM te noemen, een tactische raket met een bereik van 500 kilometer en die door vliegtuigen wordt gelanceerd maar die pas in 1992 voor produktie gereed lijkt.

Meer up to date was de snelle dialoog via de media met Moskou. Bush zei op zijn persconferentie: 'Gorbatsjov kan andere mensen in Moskou overtuigen met onze verklaring'.

Nauwelijks twee uur later kwam de reactie van Gennadi Gerasimov, woordvoerder van het Sovjet-ministerie van buitenlandse zaken: 'Dit is een steun in de rug van Gorbatsjov. Hij kan de generaals van het Rode Leger nu zeggen dat de NAVO verandert.'