Jeltsin roept op tot verbond om nederlaag partij af tewenden

MOSKOU, 7 juli Boris Jeltsin, de president van de Russische republiek, heeft op het 28ste partijcongres van de communistische partij van de Sovjet-Unie (CPSU) een oproep gelanceerd tot de vorming van een verbond van democratische krachten om de partij te behoeden voor een 'complete historische nederlaag'. Het Democratisch Platform, teleurgesteld over de voortgang van het congres, zal de komende dagen aankondigen over te gaan tot een splitsing van de partij, zonder met veel kabaal het partijlidmaatschap op te zeggen.

Volgens Jeltsin, die onder doodse stilte door de zaal werd aangehoord en een mager applaus kreeg, is gebleken dat het niet is gelukt de conservatieven in de partij te neutraliseren, sterker nog, de conservatieven zijn ervan overtuigd dat ze revanche kunnen nemen.

Het congres, aldus Jeltsin, beslist niet over het lot van het land, maar alleen over het lot van de partij, en eigenlijk uitsluitend over het lot van het apparaat. Het lot van het land is in handen van de sovjets. Dit congres is de laatste kans: 'Of het partijapparaat hervormt zich totaal, of het komt in oppositie tot het volk te staan, maar dan zal de partij worden verdrongen.'

Het apparaat moet niet denken dat het de andersdenkenden eruit kan werken en vervolgens alle bezittingen kan houden, zei Jeltsin, want dan zal er 'een strijd van het hele volk ontstaan voor een totale nationalisatie van het partijbezit'.

Er is maar een uitweg: de overgang naar een meerpartijensysteem. 'Het land laat zich niet meer commanderen.' Jeltsin, die heeft aangekondigd zijn partijlidmaatschap op te schorten voor de duur van zijn presidentschap, stelde ook voor de partij om te dopen in Partij van het Democratisch Socialisme, zoals generaal Volkogonov een dag eerder ook heeft gedaan. 'De gebeurtenissen gaan razendsnel. Pogingen om ze tegen te houden, waarvan sommigen dromen, zullen de partij onvermijdelijk naar een complete historische ondergang leiden', zei Jeltsin.

Het Democratisch Platform, dat maar 100 gedelegeerden heeft op het congres, heeft samen met het radicale deel van het marxistisch platform en een groot aantal partijsecretarissen van basis-organisaties een fractie gevormd die Democratische Eenheid heet en ongeveer 800 mensen telt. Op een persconferentie van het Democratisch Platform heerste gisteren grote vaagheid over de tactiek die het blok zal volgen, maar aangezien het blok verreweg in de minderheid is zal van zijn stemgedrag niet veel afhangen.

Het Democratisch Platform heeft een lang gesprek gehad met Politburolid Aleksandr Jakovlev, waarin deze hen meedeelde niet in het Politburo terug te willen keren omdat hij genoeg heeft van de aanvallen op zijn persoon. Jakovlev wil zich gaan concentreren op zijn werk in de Presidentiele Raad. Op het dringende verzoek van de leiders van het platform of hij zich niet kandidaat wilde stellen voor de post van secretaris-generaal is Jakovlev niet ingegaan. Het Democratisch platform zal de kandidatuur van Sovjet-president Michail Gorbatsjov steunen bij gebrek aan beter.

Over het preciese moment van uittreden spraken de leiders van het Democratisch Platform zich niet uit. Volgens Vladimir Sjostakovski, rector van de Moskouse partijschool, is eerder sprake van een 'opdeling van de partij', waarbij de leden van het Democratisch platform, die zich niet meer met de koers van de CPSU kunnen verenigen, zich apart zullen laten registreren en beginnen met de voorbereiding van een oprichtingscongres van een eigen partij. Duidelijk is dat niet alle leden van het Democratisch platform uit de partij willen treden. Sommigen achten het van belang in de partij als linkervleugel actief te blijven.

De debatten verliepen gisteren volgens het al gewone patroon. Steun voor de perestrojka werd afgewisseld met felle aanvallen op het beleid van de politieke top. Fervente Gorbatsjov-aanhangers als de acteur Michail Oeljanov en de schrijver Tsjingiz Ajtmatov, die fel te keer gingen tegen de conservatieve stroming, werden vijandig ontvangen. Conservatieve communisten als Alfred Rubiks, de eerste partijsecretaris van de Letse communistische partij, in feite in de oppositie in Letland, kon op applaus rekenen, wat de Kalmykse dichter David Koegoeltinov de opmerking ontlokte dat 'men niet applaudisseert voor hen die de macht hebben verloren.' Vandaag begint het congres, dat tot 12 juli zal duren, met de kandidaatstelling voor de post van secretaris-generaal. Het laat zich aanzien dat de post van secretaris-generaal en het Politburo als hoogste bestuursorgaan gewoon zullen blijven bestaan. Er is veel verzet tegen de instelling van een presidium en de functies van voorzitter en vicevoorzitter, zoals Gorbatsjov had voorgesteld.