'Bloemenkwekers gaan zonder illegale Poolse arbeidersbankroet'

AALSMEER, 7 juli De grootste bloemenexporteur van Nederland, S. Zurel en Co., heeft tientallen illegale vreemdelingen in dienst. Dat bevestigen illegaal in Nederland verblijvende Polen die bij de onderneming werken. De leiding van Zurel zegt hiervan niet op de hoogte te zijn. In mei zijn bij een inval van de Dienst Inspectie Arbeidsvoorzieningen negen illegale buitenlandse werknemers bij het bedrijf aangetroffen.

'Wij stellen ons als werkgever formeel op het standpunt dat we niet discrimineren op het uiterlijk of het taalgebruik van mensen', zegt algemeen directeur mr. drs. G. L. M. Madlener van Zurel. 'Als iemand die bij ons wil werken te kennen geeft dat hij Nederlander is, dan ben ik uitgepraat. Moet ik soms zeggen: maar hij ziet er toch zwart uit, of: hij heeft een buitenlandse tongval? Hoeveel Nederlanders hebben dat niet?' Bij Zurel, een van de twee grootste bloemenhandelaren ter wereld, werken in Nederland ruim 500 mensen voor de volledige werktijd en enkele tientallen part time. De hoofdvestiging bevindt zich op het terrein van de bloemenveiling in Aalsmeer, een gemeente waar naar schatting 2.000 illegale buitenlanders werken.

'Personeelsvoorziening is hier een groot probleem', zegt Madlener. 'Je moet in de drukke tijden mensen beschikbaar hebben, maar je kan ze niet het hele jaar werk bieden. Het is goeddeels ongeschoold werk. We halen al personeel met busjes uit Friesland, maar zelfs daarmee hebben we nog niet genoeg mensen. En je moet wel zorgen dat je op de een of andere manier je business gaande houdt. Zolang we in Nederland politiek aanvaarden dat het werklozen in de praktijk vrij staat een baan al of niet te aanvaarden, ligt daar een spanningsveld.' In Nederland werken structureel 50.000 tot 100.000 illegale vreemdelingen, schat de Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen (DIA) in haar vorige week verschenen jaarverslag over 1989. Daarbij komen nog eens vele tienduizenden illegale seizoensarbeiders. Naast de loonconfectie, de schoonmaakbranche, de horeca en de metaal zijn vooral de bollenteelt en de tuinbouw sectoren waarin veel illegalen werken.

'Als we alle illegalen in een klap het land zouden uitzetten, dan stort de hele economie van Aalsmeer in', zegt mevrouw G. de Jong, ambtenaar belast met vreemdelingenzaken in die gemeente. 'De kwekers draaien hoofdzakelijk op illegale buitenlanders en in de veiling zitten er helemaal een heleboel, vooral Polen. Er zijn wel controles, waarbij ook wel mensen worden opgepakt, maar daarna gaat het weer net zo hard door.' Uitgerekend in de week voor moederdag, ieder jaar een bijzonder drukke periode voor de bloemenhandel, deden de rijkspolitie en de Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen een inval op de Aalsmeerse bloemenveiling. Drie op het veilingterrein gevestigde bloemenbedrijven, waaronder Zurel, waren de klos en werden onderworpen aan controle op de aanwezigheid van illegale buitenlandse werknemers.

In de grote, schemerachtige hallen brak onder de buitenlanders paniek uit. Politie! Links en rechts schoten mensen door zijdeurtjes naar buiten, de grote veilinghal in of het terrein van andere ondernemingen op. Zestig wisten er zo te ontkomen. Negentien mensen werden aangehouden zonder werkvergunning, van wie er vijftien illegaal in Nederland bleken te verblijven. Zij werden het land uitgezet of kregen te verstaan zo snel mogelijk te vertrekken. De werkgevers kregen een procesverbaal en kunnen boetes van maximaal 10.000 gulden per illegale buitenlandse werknemer opgelegd krijgen.

Directeur Madlener van Zurel is niet uit het veld geslagen door de boete die zijn bedrijf wellicht te wachten staat. 'Men suggereerde ons dat het 750 gulden per werknemer zal worden. Of wij inderdaad boete moeten betalen, hangt nog maar af van de uitspraak van de rechter. Zeker is dat er in Nederland een spanningsveld bestaat tussen de wet die zegt dat ik niet mag discrimineren, en de Wet arbeid buitenlandse werknemers, die voorschrijft dat een werkvergunning moet worden aangevraagd. Wij discrimineren niet. En tja, er is weinig fantasie voor nodig om je dan voor te stellen dat ook onder buitenlanders wel het verhaal de ronde doet dat je voor ons een Nederlander bent, als maar je zegt dat je een Nederlander bent.' Madlener onderstreept dat iedereen die bij Zurel komt werken ('ook daarin discrimineren we niet') een fiscaal nummer moet hebben. 'Belasting en premies worden voor iedereen betaald.' Maar wie een fiscaal nummer heeft, hoeft nog geen wettelijke verblijfstitel of werkvergunning te hebben. Bij het aanvragen van zo'n nummer bij de belastingdienst is het voldoende om identiteit en woonadres op te geven. 'Het is niet aan de belastingdienst om te kijken of iemand legaal of illegaal in Nederland is', licht een woordvoerder van het ministerie van financien toe. 'Het bestand van de dienst wordt ook niet doorgespeeld aan andere instanties, dat is niet de taak van de belastingdienst. 'Werkgevers die betrapt worden op het in dienst hebben van illegale buitenlanders, gebruiken het argument dat de betreffende werknemers een fiscaal nummer hebben nogal eens als excuus, zegt mevrouw E. Nijenhuis, plaatsvervangend hoofd van de DIA. 'Maar het is natuurlijk niet meer dan een excuus. Als er in Nederland gewerkt wordt, moet er belasting worden betaald. En dan kan het best dat betreffende persoon illegaal is. Overigens is onze indruk dat voor een behoorlijk deel van de illegalen inderdaad belasting en premies worden betaald door de werkgevers.' De DIA werkt bij haar onderzoeken altijd samen met de politie, en soms met de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), het Gemeentelijk Administratiekantoor en de Sociale Dienst. Toch vormt gebrek aan mankracht een serieuze beperking op het aantal bedrijven dat kan worden onderzocht op aanwezigheid van illegalen.

Voor de Rijkspolitie in Aalsmeer is het grote aantal illegale buitenlandse werknemers wel een probleem, maar het heeft niet de hoogste prioriteit, aldus politiewoordvoerder Th. van Kempen. 'Dit jaar doen we drie keer een reeks invallen, dat is afgesproken in het driehoeksoverleg en vastgelegd in het jaarplan 1990. Daarvan hebben we er al twee achter de rug. Inderdaad, er komt dus nog een dit jaar. Wanneer? Dat blijft voorlopig nog een verrassing.' Van Kempen zegt niet te geloven dat 'er ook maar een illegale minder is bij de bedrijven waar wij een keer zijn binnengevallen'.

Het doel van de politie is 'de vinger aan de pols te houden. We willen niet lukraak allerlei bedrijven binnenvallen. Een goede verstandhouding met de bevolking is van groot belang. Pas als wij het vermoeden hebben dat de werkomstandigheden van de illegalen zeer te wensen over laten en de werkgever zich echt ten koste van hen verrijkt, dan komt een onderzoek hoog op ons prioriteitenlijstje.' Voor de gemeente Aalsmeer is het illegalen-probleem in de eerste plaats een sociaal probleem, zegt mevrouw G. de Jong, ambtenaar vreemdelingenzaken. 'De levensomstandigheden van de mensen zijn soms erbarmelijk, vooral in de kassen. Ik ben zelf meegeweest met controles. Dan zie je dat mensen in de kas moeten slapen, in het ketelhuis, en geen enkele badgelegenheid hebben.' Ook de betaling van de illegale buitenlanders laat nogal eens te wensen over: 'Het komt regelmatig voor dat een werkgever vreemdelingen eerst een week laat werken zonder ze uit te betalen; dan heeft hij de boete er al uit', stelt een medewerker van de buitendienst van de DIA in het jaarverslag.

Een Aalsmeerse rozenkweker, bij wie de DIA en de politie twee keer een inval hebben gedaan en twee keer illegalen aantroffen, begint er niet meer aan. 'Ik heb nu 20.000 gulden boete uitstaan. Daar word je toch strontziek van? Als je een buitenlander in dienst neemt, mag je wel je eigen vreemdelingendienst opzetten om te onderzoeken of hij legaal is. 'Wij kunnen hier geen personeel vinden, en die mensen uit Polen willen graag werken maar mogen niet. Als je mensen krijgt via het arbeidsbureau dan werken ze een poosje, en als je dan net de hele papierwinkel rond hebt zeggen ze: ik wil eigenlijk liever zwart werken. Of als ze merken dat rozen prikkers hebben, dan komen ze niet meer.'

    • Juurd Eijsvoogel