Bevolkingsregister grote stad steeds meer 'vervuild'

ROTTERDAM, 7 juli Niet alleen de Nederlandse bodem, lucht en zee zijn het slachtoffer van verontreiniging. Ook de bevolkingsregisters van de grote steden blijken in toenemende mate 'vervuild'. Gegevens kloppen vaak niet. De politie merkt dat als voor een onderzoek een uitdraai van persoonsgegevens wordt gemaakt. 'We stuiten dan vaak op mensen die niet op het officiele adres te vinden zijn. Ze hebben een vals adres opgegeven en staan soms zelfs onder een andere naam ingeschreven.'

Commissaris A. van der Werf van de centrale diensten van de Rotterdamse politie, maakt het regelmatig mee: 'Een aanzienlijk deel van de mensen blijkt 'onvindbaar'. Vroeger klopte de informatie heel redelijk maar de laatste jaren kunnen we er steeds minder mee uit de voeten. Een groot deel van de gegevens moeten we zelf nog eens nader onderzoeken'. Zijn de bestanden van de bevolkingsregisters in de grote steden niet langer betrouwbaar? H. Vat, hoofd van de afdeling bevolking van het Rotterdamse register, vindt de uitspraken van Van der Werf overdreven. Volgens hem is het overgrote deel van de gegevens gewoon in orde 'de politie komt vooral in aanraking met een bepaald deel van de bevolking' maar hij geeft toe dat de 'vervuiling' toeneemt. Het is een serieus probleem en deels een gevolg van nalatigheid: 'Mensen verzuimen nogal eens een verhuizing door te geven'.

Maar bepaalde motieven brengen mensen er ook toe met opzet 'administratief onder te duiken'. Vooral financiele overwegingen zijn belangrijk, denkt Vat, 'regelingen voor voordeurdelers, tweeverdieners, en normen voor het verkrijgen van huursubsidie en studiefinanciering en dergelijke werken dit soort fraude in de hand. Het zit ingebakken en het is nauwelijks te voorkomen'. Het kan uitermate voordelig zijn om alleen te wonen, met een inkomen. Twee mensen die met hun bijstandsuitkering op een adres wonen, krijgen een lager bedrag dan twee mensen die apart wonen. Hetzelfde geldt voor ontvangers van huursubsidie en thuiswonende studenten. Een bezoekje aan het bevolkingsregister om een verhuizing door te geven lost dan een hoop op.

Op een vals adres inschrijven is eenvoudig: er wordt niet gecontroleerd. Dat is volgens Vat onbegonnen werk: 'We kunnen niet met iedereen meelopen om te kijken of ze er werkelijk wonen'.

Er is wel een speciale afdeling voor controle maar die komt alleen in actie als men merkt dat gegevens niet kloppen. Aan de balies van de verschillende diensten in de grote steden verschijnen regelmatig mensen die post krijgen van hen totaal onbekende lieden. 'Sommige mensen merken plotseling dat ze gekort worden op hun uitkering of huursubsidie. Dan blijkt dat er een hen totaal onbekende persoon op papier bij hen inwoont. Die had blijkbaar een adres nodig en heeft zich gewoon ingeschreven', vertelt J. C. Kroesen, directielid van het Amsterdamse bevolkingsregister. 'We kunnen dat onmogelijk allemaal vooraf controleren.' De inschrijving wordt in zo'n geval ongedaan gemaakt, maar alleen omdat het 'slachtoffer' aan de bel trok. Om dit soort ongewenste verassingen te voorkomen bestaat voor inwoners van Amsterdam sinds enkele jaren de mogelijkheid om op te geven dat niemand zich zonder toestemming bij hen mag inschrijven. Naast de groep van individuele 'gelegenheidsfraudeurs' bestaat er een meer professioneel circuit waarin van het opgeven van valse gegevens gebruik wordt gemaakt. De Rotterdamse vreemdelingendienst stuitte onlangs in een klap op een groot aantal valse inschrijvingen.

Bij een onderzoek naar de praktijken van een organisatie die schijnhuwelijken tussen buitenlanders en Nederlanders organiseerde ook de uitkeringen werden geregeld bleek een groot deel van de 'partners' niet op het vermelde adres te verblijven. Het ging om grote aantallen: de organisatie, geleid door een man die bekend staat als 'meester J.', regelde per jaar alleen al in Rotterdam zo'n 300 huwelijken, circa tien procent van het totale Rotterdamse aantal van ruim 3.000. 'Rotterdam was het belangrijkste werkterrein maar de activiteiten strekten zich uit tot in elk geval Utrecht en Den Haag', vertelt A. van der Ven, hoofd van de Rotterdamse Vreemdelingendienst. Tegen betaling van forse bedragen, oplopend tot 25.000 gulden, hielp de organisatie van 'meester J.' buitenlanders aan een partner en zo aan een verblijfstitel. 'En denk nu niet alleen aan de stereotype junk, allerlei mensen werkten daar aan mee voor wat geld', onderstreept Van der Ven.

'De echtscheidingspapieren voor over drie jaar de minimumtermijn voor verkrijgen van het Nederlanderschap zaten vaak al in het dossier.' Volgens Van der Ven bestaat er een omvangrijk circuit van mensen in een soort schaduwgebied. 'Voor buitenlanders is het bevolkingsregister een belangrijke schakel om toegang te krijgen tot openbare voorzieningen. Met de inschrijving kunnen ze bijvoorbeeld een fiscaal nummer krijgen en aan de slag gaan bij een uitzendbureau. We komen soms mensen tegen met twee of drie identiteiten.'

Van der Ven wil nog kwijt dat 'de documenten voor een verblijfsvergunning zeer 'fraudegevoelig' zijn'.

Wanneer op een of andere wijze een blanco formulier wordt bemachtigd, zijn een pasfoto en een andere naam voldoende.

Bij de bevolkingsregisters houdt men zich niet bezig met de verblijfsstatus van mensen die ze aan de balie krijgen. 'Wij moeten iedereen inschrijven die zich hier meldt en zegt dat hij hier woont', legt Kroesen van het Amsterdamse register uit. Soms zelfs zonder legitimatie: 'Als een vluchteling hier voor mij staat en zegt 'ik ben vluchteling', en hij heeft geen legitimatiebewijs, dan moet ik hem toch inschrijven. Iedereen die zegt hier langer dan 180 dagen te verblijven wordt geregistreerd'. Het Rotterdamse politie-onderzoek naar de organisatie van 'meester J.' is afgerond, maar na de zomer gaat een nieuw onderzoek van start. Over de richting van dat onderzoek wil Van der Ven nog niets kwijt, maar 'we richten ons altijd op mensen of organisaties die er grof geld aan verdienen, niet op de enkeling die fraudeert. Dit soort organisaties, waarbij mensen afhankelijk worden gemaakt, die willen we aanpakken. Het gaat om veel geld, want als iemand hier eenmaal legaal zit kan hij zijn hele familie laten overkomen. Via incidenten probeer je achter een structuur, een centrale persoon of adres te komen. Van daaruit ga je verder'.