Verraad aan het Bestel

'LATEN WIJ ER in dit land eens mee ophouden om te praten over het zogeheten niet-commerciele bestel. Wij hebben in Nederland in feite gewoon een commercieel omroepbestel, waar weliswaar een aantal elementen van niet-commercialiteit inzitten.'

Aan deze ontboezeming van het scheidende VVD-Kamerlid Hermans tijdens het recente debat over uitbreiding van de STER valt werkelijkheidsgehalte niet te ontzeggen. Er wordt ophef gemaakt van de omstandigheid dat de STER dan toch maar wordt beperkt tot maximaal 18 procent reclame per uur terwijl de Europese norm op 20 procent ligt. Het is niet echt overtuigend wanneer de identiteit van een publiek bestel moet worden afgelezen uit zulke luttele verschillen.

Het Commissariaat voor de Media voorziet de uitgedunde scheidslijn nu echter van een hoog voltage. Veronica wordt bestraft met zeven weken verlies van zendtijd wegens ontoelaatbare nevenactiviteiten bij het opzetten van RTL Veronique. De veroordeling is pikant nu het resultaat van al deze inspanningen zelf, tegen heftig protest in, is erkend als een buitenlandse en dus Europees-rechtelijk onaantastbare onderneming. Moet Veronica boeten voor medeplichtigheid aan een niet-strafbare inbraak? Nee, Veronica moet hangen voor verraad aan het Bestel waarin het zichzelf zo comfortabel heeft genesteld. Onwillekeurig leidt dat tot de wedervraag hoe zuiver op de graat dat bestel zelf dan wel is. De werkelijkheid is dat er in Hilversum een cynisch klimaat heerst van sluikreclame, opschroeven van de STER, een monopolie van omroepbladen en kijkcijferterreur. Uiteraard betekent zo'n klimaat geen vrijbrief voor de commerciele opzetjes waarvoor Veronica nu in gebreke wordt gesteld, net zomin als een open achterdeur een dief het recht geeft om zijn gang te gaan. Een tweede wedervraag luidt: hoe helder is de bewijslast tegen Veronica? Het minste wat daarover kan worden gezegd is dat er een opmerkelijke discrepantie bestaat tussen de commissie van deskundigen en het Commissariaat voor de Media.

DE STRAFMAAT lijkt in elk geval nergens op. Waarom zo'n hoofdstraf voor een nevenactiviteit? Het Commissariaat heeft kennelijk het equivalent in omroepgeld gezocht voor de winst die Veronica uit zijn Luxemburgse transactie moet hebben gesleept. Dat uit te drukken in zendtijd is echter appels voor peren geven. De straf wordt er niet beter op nu ook de schade die RTL Veronique heeft toegebracht aan het Nederlandse bestel lijkt te zijn verdisconteerd. Dat riekt naar 'Erfolgshaftung', een vorm van loskoppeling van schuld en gevolg die in de Middeleeuwen reeds in een kwade reuk stond. Een straf van anderhalve maand zendtijd vormt een overheidsingreep in de omroep van een omvang en ernst die op zichzelf reeds nadere motivering behoeft.

De ondoorzichtigheid van de belangensfeer van de Veronica-top is, ook los van het vraagstuk van zijn Luxemburgse connecties, ergerlijk en kan in een publiek bestel dat die naam waard is niet worden getolereerd. Maar men kan moeilijk volhouden dat het probleem van de incompatibiliteiten rechtstreeks wordt geadresseerd door het intrekken van zendtijd. Een behoorlijke controle kan trouwens niet voorbijgaan aan wat er allemaal onder verenigingsvlag mogelijk is in de publieke omroep. ZO ROEPT deze sanctie toch ook weer de vraag op wat het eigenlijk voor een Bestel is dat met dergelijke paardenmiddelen moet worden gehandhaafd.