Partijsecretarissen doen beroep op Gorbatsjov; Perestrojkaonder zware druk

MOSKOU, 6 juli Op een bijeenkomst van Sovjet-leider Gorbatsjov met enkele honderden partijsecretarissen is woensdagavond grote druk uitgeoefend om de perestrojka terug te draaien. Dit meldde gisteravond in het televisiejournaal een gedelegeerde op het 28ste partijcongres, die bij de bijeenkomst aanwezig was.

Volgens afgevaardigde Sapoenov was een meerderheid voor een koersverandering. De partijsecretaris van Dnepropetrovsk zei dat Gorbatsjov die nieuwe koers maar zou hoeven aan te kondigen, waarop 'iedereen' hem zou steunen. Het incident tekent de diametraal tegenover elkaar staande stromingen binnen de partij, die nog nooit zo verscheurd is geweest als tijdens het huidige partijcongres.

Het congres vergaderde gisteren in secties en voor zover bekend is het er daarbij levendig toegegaan. In de sectie 'partijvernieuwing' stelde luitenant-generaal Dmitri Volkogonov voor de naam van de partij te veranderen in 'Partij van het Democratisch Socialisme'. De generaal, militair historicus en auteur van een biografie van Stalin, noemde het communisme een 'efemeer doel' en wees erop dat de naam CPSU pas in 1952 door Stalin is ingevoerd. Het communisme is een mooie utopie en wie erin geloven wil moet dat vooral doen, aldus de generaal, maar laten we het nu dichter bij huis zoeken. Zelfs Gorbatsjov heeft in zijn rede niet kunnen duidelijk maken wat hij bedoelt als hij spreekt over een partij met een communistisch perspectief. Volkogonov werd onmiddellijk gepareerd door een gedelegeerde die er op wees dat naamsverandering de communistische partijen in Oost-Europa ook niet van de ondergang heeft kunnen redden. Besloten is het voorstel over naamsverandering aan het hele congres voor te leggen. In een eerste peiling over een naamsverandering is overigens al gebleken dat tachtig procent van de gedelegeerden er tegen is.

De militairen onder de congresgangers hebben zich, met name in de sectie buitenlandse betrekkingen, duchtig geweerd. Zo beschuldigde generaal Ivan Mikoelin, hoofd van de politieke afdeling van het zuidelijke leger, de partijleiding van pogingen het militaire potentieel te liquideren. Hij zei niets te zien in Gorbatsjovs idee van het Europese huis. 'De Sovjet-Unie wordt naar de achtertuin van Europa verdrongen', aldus de generaal. 'Een militair is geen stuk vee, dat je heen en weer kunt drijven', zei hij over de terugtrekking van de Sovjet-troepen uit Oost-Europa. Volgens Mikoelin is het militair evenwicht in Europa verstoord en kan de Duitse eenheid onvoorspelbare gevolgen hebben.

Mikoelin kreeg weerwoord uit militaire hoek, van generaal Michail Moisejev, chef van de generale staf. Hij prees de buitenlandse politiek van Gorbatsjov en bestreed de opvatting dat het INF-akkoord had geleid tot een verstoring van het militaire evenwicht. Verder bestond het debat voornamelijk uit aanvallen op en verdediging van Jakovlev en Sjevardnadze als architecten en uitvoerders van de buitenlandse politiek. De opperbevelhebber van de Stille-Oceaanvloot, generaal Gennadi Chvatov, zag het zo: 'In het Westen zijn wij beroofd van onze bondgenoten, in het Oosten hebben we ze niet en het resultaat is dat we ons weer in de situatie van 1939 bevinden'. Gorbatsjov woonde samen met premier Ryzjkov en Ligatsjov de sectie over de landbouwpolitiek bij. De voedselkwestie is een van de nijpendste problemen en de landbouwsector op het congres is met een groot aantal kolchozvoorzitters een van de meest conservatieve. Hier weerklonken keer op keer de oproepen tot meer subsidie van het platteland, het credo van Gorbatsjovs rivaal Ligatsjov. Van verdeling van grond onder de boeren willen de kolchozvoorzitters vooralsnog niets weten.

De Let Boris Pugo legde gisteren verantwoording af over zijn werk als voorzitter van het comite voor partijcontrole, dat in het verleden berucht was wegens het uitsluiten van eerlijke communisten uit de rijen van de partij. Het comite schroomde daarbij niet, aldus Pugo, om zich te mengen in het priveleven van de slachtoffers. Sinds hij anderhalf jaar geleden de post op zich nam zijn 198 ex-communisten, ongeveer de helft van hen die erom gevraagd hadden, gerehabiliteerd. Pugo zei overigens dat het comite overstroomd wordt met brieven van partijleden die vinden dat er strenger moet worden opgetreden tegen hen die niet zuiver in de leer zijn. Het comite heeft zich ook gebogen over het verleden van ex-politburoleden als Grisjin, Alijev en Romanov, maar het openbaar ministerie beschikt niet over feiten waaruit blijkt dat zij zich wederrechtelijk hebben bereikt. Pugo stelde in zijn toespraak ook de vervolging onder Stalin aan de kaak. Hij sprak daarbij van 'een afgrond van verschrikkingen' en klaagde dat pogingen, mensen te rehabiliteren, vaak stuklopen op verzet van plaatselijke partijbonzen.

    • Laura Starink