Navo staat op 'een veelbelovend keerpunt'

LONDEN, 6 juli 'We bevinden ons op een keerpunt in de geschiedenis van Europa, een keerpunt even veelbelovend als 1919 en 1945'.

Met deze vergelijking illustreerde de Britse premier, Margaret Thatcher, gisteren in haar welkomstwoord de historische betekenis van de NAVO-topconferentie die vandaag is Londen is geeindigd.

De regeringsleiders van de zestien NAVO-landen bevestigden in hun toespraken tot elkaar dat het westerse bondgenootschap zich moet aanpassen aan de nieuwe verhoudingen in Europa, ontstaan door de veranderde opstelling van de Sovjet-Unie, de democratische omwenteling in Oost-Europa en de daaruit voortvloeiende vereniging van de Bondsrepubliek Duitsland en de DDR. Niettemin waren er belangrijke accentverschillen vast te stellen, hoewel naar de mening van minister-president Lubbers 'niet onoverkomelijk'.

De ministers van buitenlandse zaken werden onder voorzitterschap van hun ambtgenoot Van den Broek belast met de bewoording van de speciale verklaring, waarmee de NAVO-landen hun intenties vandaag hebben geconcretiseerd.

De meningsverschillen spitsten zich toe op de rol die de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) zal moeten spelen bij de totstandkoming van wat de nieuwe Europese architectuur heet (de nieuwe vredesordening), alsmede op de rol die kernwapens in de strategie van de westelijke Alliantie zouden moeten spelen in het licht van het wegvallen van de militaire dreiging van het Warschaupact.

Mevrouw Thatcher zette de toon met haar waarschuwing voorzichtig te zijn 'want we weten niet wat de toekomst biedt'.

Van deze ontmoeting moet een signaal uitgaan van 'vastbeslotenheid en eenheid in defensie', zei zij, refererend aan uitspraken van 'Cap' Weinberger, de minister die onder president Reagan de Amerikaanse defensie-uitgaven tot recordhoogte deed stijgen. De Franse president Mitterrand sprak de wens uit dat de NAVO ondanks verdere wapenbeheersing een strategisch concept zou aanvaarden waarin de (nucleaire) afschrikking centraal staat 'met als doel oorlog in de kiem te smoren'. Het door president Bush geopperde idee van een non-agressieverklaring, verdere onderhandeling over vermindering van conventionele troepen in Europa, de vorming van multi-nationale eenheden in de NAVO, het optuigen van de CVSE met 'mechanismen' voor controle op bijvoorbeeld verkiezingen, verificatie van gemaakte afspraken etcetera, het waren maar enkele van de vele vragen waarop de ministers van buitenlandse zaken tijdens hun overleg vannacht een antwoord moesten vinden.

Van den Broek gisteren, kort voor zijn ad hoc-voorzitterschap waarmee hij zich zeer ingenomen toonde: 'Iedereen is zich ervan bewust dat de NAVO nu zicht op resultaat moet bieden.'

Premier Lubbers zei dat 'we niet op palen moeten blijven zitten, maar aan de andere kant bestaat er ook onzekerheid.'

In dit verband wees hij op de wapenproduktie in de Sovjet-Unie 'die een veelvoud is van die in de Alliantie'. De NAVO-leiders besloten volgend jaar een speciale top te houden om een nieuwe militaire strategie definitief vast te stellen. Het voorstel van president Bush om de nucleaire ladingen voor artillerie uit Europa weg te halen als de Sovjet-Unie haar troepen geheel uit Oost-Europa heeft teruggetrokken, kreeg instemming. Lubbers wees erop dat hier sprake is van een 'veronderstelling en niet van een voorwaarde'. Dat de 'voorwaartse verdediging' als concept voor de defensiestrategie van de NAVO-troepen achterhaald is als de Sovjet-troepen uit Oost-Europa zijn teruggetrokken zo'n terugtrekking is Moskou al met Praag en Boedapest overeengekomen werd nadrukkelijk van Amerikaanse zijde vastgesteld. Bush' voorstel om het accent in de nucleaire component van de afschrikking duidelijk te maken door de kernwapens te bestemmen als wapens 'voor het uiterste geval' (last resort) stuitte op verzet van Thatcher maar kreeg de expliciete instemming van bondskanselier Kohl.

Bush gaf later tegenover de pers te verstaan dat er geen sprake van is dat de NAVO afziet van de mogelijkheid als eerste kernwapens in een militair conflict in te zetten (first use). Een woordvoerder die namens Mitterrand sprak, zei dat de Franse president het last resort-concept in de nieuwe NAVO-strategie 'te vroeg en dus voorbarig' achtte met de toevoeging dat Frankrijk op dit punt zijn eigen onafhankelijke nucleaire afschrikkingsmacht handhaaft.

De NAVO-landen zijn het ook niet eens of overleg over verdere troepenvermindering in Wenen op voet van de huidige blok tot blok benadering moet worden voortgezet. Belgie en andere landen bepleiten uitbreiding van de onderhandelingen tot alle 35 landen die aan de CVSE deelnemen, 'al is het niet aan ons het overlijden van het Warschaupact te beklemtonen', aldus premier Martens. Van den Broek wees op het praktische bezwaar dat er dan een nieuw mandaat voor de onderhandelingen zou moeten worden opgesteld.

In hun toespraken maakten de NAVO-regeringsleiders geen gewag van economische en financiele hulp aan de Sovjet-Unie, met uitzondering van bondskanselier Kohl die verwees naar de topconferentie van de zeven grootste industrielanden volgende week in Houston Texas. Oosteuropese landen die hervormingen doorvoeren, zullen we met raad en daad begeleiden, beloofde Kohl.

Minister-president Martens maakte zich als enige sterk dat ook de Europese Gemeenschap dient te worden genoemd in de NAVO-verklaring over de nieuwe Europese architectuur. De voorziene politieke unie tussen de EG-lidstaten kent immers uitdrukkelijk ook een veiligheidspolitieke component, aldus Martens.