Machtsstrijd Rabin en Peres verlamt Israelische oppositie

TEL AVIV, 6 juli De Israelische Arbeiderspartij, door de vorming van een ultra-rechtse regering in de oppositie geworpen, wordt verscheurd door de weer opgelaaide machtsstrijd tussen partijleider Shimon Peres en uitdager Yitzhak Rabin. 'De partij pleegt zelfmoord', zei gisteravond de jonge socialistische fractieleider Chaim Ramon, nadat de partij-instanties hadden besloten op 22 juli het centrale comite in een bijzondere zitting bijeen te roepen in verband met het gevecht om het leiderschap van de Arbeiderspartij. De vete tussen Rabin en Peres verlamt de Arbeiderspartij en brengt de op een kleine parlementaire meerderheid steunende regering in veiliger vaarwater. Zolang de strijd om het leiderschap van de Arbeiderspartij tussen Rabin en Peres, die tot 1974 teruggaat, niet is beslist zit premier Yitzhak Shamir dan ook op rozen en blijft Israel in rechtse handen.

Rabin, die zich bezorgd toont over Israels toekomst onder zo'n rechts bewind dient zich in de strijd tegen Peres als de redder van het vaderland aan. Gevleid door reeksen opiniepeilingen die hem tot Israels populairste politicus bestempelen gelooft de bevelhebber van Israels zegevierende strijdkrachten in 1967, ex-ambassadeur in Washington, oud-premier en ex-minister van defensie dat uitsluitend hij als socialistische partijleider Israel van het Likud-bewind kan bevrijden en het land voor een nieuwe oorlog kan behoeden. Rabin is gaan geloven dat hij de enige socialistische persoonlijkheid is die, wegens zijn defensie-achtergrond, een deel van het rechtse electoraat naar zich toe kan trekken zonder een (beperkte) vredesoptie met de Palestijnen in te slikken.

Concessies

Behoud van het joodse en democratische karakter van Israel heeft zowel voor Rabin als Peres de hoogste prioriteit. Beiden zetten zich daarom af tegen de inlijvingsdoctrine van Likud en staan open voor territoriale concessies die Israels veiligheid niet in gevaar brengen. Meer door toedoen van de jarenlange venijnige Likud-propaganda dan gestaafd door de feiten is de indruk ontstaan dat Peres voor vrede bereid is met PLO-leider Yasser Arafat aan tafel te gaan zitten, terwijl Rabin zo'n schande uit de weg gaat. In de strijd om het leiderschap van de Arbeiderspartij speelt deze imago-vorming in het voordeel van de uitdager.

Rabin besloot de strijd met Peres weer aan te gaan toen de socialistische partijleider er dit voorjaar wel in slaagde de regering van nationale eenheid ten val te brengen maar op het beslissende moment faalde een 'vredesregering' te vormen. Op dat moment heeft Rabin zijn vertrouwen in de politieke effectiviteit van zijn rivaal opgezegd. Hij kan het niet verkroppen dat hij door deze blunder 'de stinkende manoeuvre van Peres' het ministerschap van defensie heeft moeten neerleggen en in tijden van toenemende regionale spanning naar de zijlijn van het politieke beslissingsproces is gedirigeerd.

Velen in de Arbeiderspartij zijn het met Rabin eens dat Peres de religieuze partijen niet goed heeft aangepakt en daardoor verantwoordelijkheid draagt voor het aan de macht komen van een ultra-rechts/religieuze coalitie. Rabins offensief tegen Peres heeft door deze gevoelens van ongenoegen in de partij de wind in de zeilen gekregen. Zelfs als duiven genoteerde jonge en oude socialisten die tot voor kort deel uitmaakten van de politieke hofhouding van partijleider Peres, staan nu achter Rabin. Dat een man als Arie Eliav, de pro-PLO superduif, Peres als een baksteen heeft laten vallen, demonstreert dat er aan de machtsstrijd in de Arbeiderspartij nauwelijks ideologische motieven kleven.

Rabins argument dat hij wel en Peres niet de Arbeiderspartij naar een verkiezingszege kan leiden, ondermijnt de machtsbasis van Peres. Voor velen binnen en buiten de Arbeiderspartij staat het vast dat Peres tegen de aanvallende Rabin aan het kortste einde zal trekken. De koppige Peres is er echter de man niet naar om bij de pakken neer te zitten.

Strijdlustig als altijd zegt hij niet te begrijpen waarom hij voor Rabin het veld zou moeten ruimen. Met reden beroept hij zich erop dat hij de Arbeiderspartij weer op de been heeft gebracht na de grote nederlaag in 1977 tegen Menahem Begins Likud en dat hij als partijleider tijdens verscheidene verkiezingscampagnes daarna en als premier van de eerste regering van nationale eenheid van 1982 tot 1984 goede resultaten heeft geboekt.

Maar dat is niet genoeg om de door toedoen van Peres in de oppositie belande socialisten te overreden bij de komende verkiezingen niet op het imago van Rabin te gokken. De verleiding om onder Rabin naar de macht terug te keren is groter dan het respect voor de verdiensten van Peres.

    • Salomon Bouman