Kopten Egypte onzeker door incidenten

ROTTERDAM, juni Honderden Egyptische christenen hebben de afgelopen weken bij buitenlandse ambassades in Kairo verzoeken ingediend om te mogen immigreren. Tegelijkertijd neemt het aantal asielaanvragen van al in het buitenland verblijvende Egyptische christenen toe. Zij zeggen in hun eigen land bloot te staan aan religieuze vervolging en daarom een goed heenkomen te zoeken. Er zijn zo'n vijf miljoen christenen, kopten, in Egypte. Zij maken bijna tien procent van de bevolking uit.

Egypte is de afgelopen maanden herhaaldelijk opgeschrikt door rellen en bloedige incidenten, waarbij moslims en kopten betrokken waren. De ernstigste hadden plaats in het stadje Abu Kurkas, een kilometer of twintig ten zuiden van de Opperegyptische stad Minya. Minya geldt als een bolwerk van islamitisch fundamentalisme en de fundamentalisten hebben, zoals gebruikelijk, een stevige hand in de koptisch-islamitische onrust gehad. Egyptes christenen verzetten zich fel tegen invoering van het islamitische plichtenrecht, de shari'a, omdat zij vrezen daardoor definitief tot tweederangs burgers in eigen land te worden gedegradeerd. De fundamentalisten voeren juist invoering van de shari'a hoog in het vaandel. Zij zien de kopten als een van de belangrijkste struikelblokken.

Verbeten strijd

De Egyptische overheid voert harerzijds al jaren een verbeten strijd tegen alles wat zich langs de Nijl fundamentalist noemt. De vorige minister van binnenlandse zaken, generaal Zaki Badr, placht fundamentalisten met tientallen tegelijk in de gevangenis te stoppen, na politie-acties die soms het karakter van ware razzia's droegen. Zijn opvolger, generaal Mohammed Abdel-Halim Moussa, leek het wat rustiger aan te willen doen, maar heeft sinds de recente rellen opnieuw voor een harde aanpak gekozen. 'Wij zullen het fundamentalistische gevaar tot het einde toe blijven bestrijden', zei de minister in het Egyptische parlement. 'Kopten en moslims hebben in dit land altijd vreedzaam samengewoond. Iedereen die deze nationale eenheid verstoort, kan op de ijzeren vuist van de overheid rekenen.'

Schrale troost

Voor de kopten van Abu Kurkas is dat een schrale troost. Kerken gingen eind maart tijdens de rellen in hun stadje in vlammen op, winkels en bedrijven werden geplunderd. Begin maart bekogelden fundamentalisten in de Opperegyptische stad Assiut twee kerken en een koptisch jeugdcentrum met stenen. In de oase Fayoum, ten zuidwesten van Kairo, braken tijdens Pasen rellen uit, waarna gemaskerde mannen een brandbom in een koptische kerk gooiden. Op de grote woestijnweg tussen Kairo en Alexandrie schoot een moslim een aantal kopten dood, onder wie een priester, toen zij in een auto langs reden. Voor een aantal kopten vormde de begrafenis van de slachtoffers aanleiding een demonstratie te houden voor meer veiligheid. De politie trad meteen op en arresteerde een aantal van hen. Zij zijn inmiddels weer vrij.

Een aantal dingen valt hierbij op. De afgelopen jaren beperkte moslim-christelijke rellen zich vooral tot Egyptes grote steden, met name universiteitssteden. Sinds wijlen president Sadat radicale moslimstudenten begon te gebruiken in zijn strijd tegen wat hij als een 'links-nasseristisch' gevaar zag, hebben Egyptes universiteiten zich ontpopt als broedplaatsen voor het fundamentalisme. Speciaal in Opper-Egypte is dat zo. Sadats gouverneur in Assiut, generaal Osman, gaf de fundamentalisten in zijn ambtsgebied zo alle steun die zij maar wensten. De stad Assiut kent een christelijke meerderheid, terwijl in de provincie Assiut zeker een derde van de bevolking kopt is. Assiut is echter ook de provincie waar Sadats voorganger president Nasser zijn wortels had. Assiut gold in de jaren zeventig als 'links-nasseristische' stad, tot Sadats steun aan de fundamentalisten er een fundamentalistisch bolwerk van maakte.

Platteland

De nieuwe serie incidenten tussen kopten en moslims speelt zich echter met name af in de dorpen en kleine stadjes van het uitgestrekte Egyptische platteland, dat tot nu toe immuun was voor fundamentalistische agitatie. Egyptes boeren en buitenlui zijn niet erg schriftuurlijk gericht, zoals fundamentalisten. Zij houden het meer op de islamitische mystiek, gemengd met allerlei vormen van volksgeloof, iets waarvoor de fundamentalisten een groot afgrijzen tentoonspreiden. Het lijkt erop dat, via het provoceren van christelijk-islamitische rellen, fundamentalistische groepen proberen het platteland alsnog in hun greep te krijgen. Zij doen dat door te speculeren op allerlei traditionele waarden ten plattelande. Bijna alle incidenten van de afgelopen maanden zijn terug te voeren op geruchten dat kopten zich vergrepen hadden aan moslimse maagden, een heel gevoelig onderwerp.

Volgens het islamitische plichtenrecht mogen christelijke mannen geen omgang hebben met moslimse vrouwen. Op het nog zeer traditioneel ingestelde platteland wordt trouwens in het algemeen niet getolereerd dat jongens openlijke omgang met meisjes hebben. Zoiets wordt beschouwd als een schandvlek op het familieblazoen van het betreffende meisje, zonodig met bloed uit te wissen.

Nieuw bolwerk

De oase-provincie Fayoum groeit trouwens de afgelopen jaren steeds meer uit tot een nieuw fundamentalistisch bolwerk. Reden daarvoor is dat de blinde, fundamentalistische prediker Omar Abdel-Rahman zijn huisarrest in de Fayoum uitzit. Elke vrijdag trekken tientallen, zo niet honderden fundamentalisten naar de Fayoum om hun leider op te zoeken. Tientallen fundamentalisten hebben zich er inmiddels gevestigd, om in de buurt van hun leidsman te wonen. In die buurt hadden de bloedige Paas-rellen plaats, naar aanleiding van het gerucht dat een koptische winkelier zich aan een moslims meisje had vergrepen. De familie van het meisje weersprak het gerucht meteen. Zij lieten hun dochter zelfs door een moslimse arts onderzoeken, om het verhaal definitief te ontzenuwen. Het mocht allemaal niet baten. Onder het roepen van de kreet 'God is groot' gingen tientallen fundamentalisten de straat op, om koptische winkels en huizen te plunderen en in brand te steken. Een paar dagen later gooiden drie gemaskerde motorrijders een brandbom naar de plaatselijke koptische kerk en schoten een van de bewakers dood.

De ernstigste ontwikkeling is dat de bevolking tijdens de afgelopen rellen lijdzaam toezag wat zich allemaal afspeelde. Niet eens zo lang geleden kwam het geregeld voor dat dorpelingen met vereende krachten fundamentalistenhardhandig uit hun dorp verwijderden. Die nieuwe ontwikkeling heeft de onzekerheid onder de kopten aangewakkerd. Zij beginnen langzaam uit hun dorpen weg te trekken naar de als veiliger beschouwde grote steden. Vanuit die steden probeert vervolgens een toenemend aantal zijn heil te zoeken in het buitenland.