Arbeidsoverleg Zuid-Afrika begonnen

JOHANNESBURG, 6 juli De Zuidafrikaanse regering, het bedrijfsleven en de belangrijkste vakbonden lijken af te gaan op onderhandelingen over een trilateraal verdrag over arbeidsverhoudingen, nadat president Frederik de Klerk zich in het geschil had gemengd dat de ergste golf van ontwrichtende stakingsacties dreigde te veroorzaken in de geschiedenis van het land.

Nadat De Klerk vorige week in Pretoria een ontmoeting had gehad met vakbondsleiders en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, kondigde hij aan dat er een gezamenlijke werkgroep was gevormd om 'het wederzijdse vertrouwen te herstellen' en advies uit te brengen over een wetgeving die op doelmatige wijze de basis zou leggen voor de toekomstige arbeidsverhoudingen in het land.

De vakbondsleiders leken tevreden na de ontmoeting met de president. Nu het vooruitzicht van de ontwrichtende acties wat op de achtergrond lijkt te raken, werd de overeenkomst verwelkomd als het begin van een proces dat kan leiden tot verdragen tussen de belangrijkste partijen in het Zuidafrikaanse conflict. Volgens politicologen is dit de manier waarop de democratisering van het land zal verlopen, aangezien De Klerk door middel van onderhandelingen een eind wil maken aan de apartheid.

Soortgelijke verdragen tussen de blanke regering en de belangrijkste zwarte tegenstanders en tussen het door blanken gedomineerde bedrijfsleven en zwarte arbeidersorganisaties zouden de grondregels kunnen leggen voor de overgang van Zuid-Afrika naar een maatschappij zonder apartheid.

Het conflict is vorig jaar ontstaan en ging over een nieuw wetsontwerp voor arbeidsverhoudingen dat was opgesteld door de regering voordat De Klerk president werd. Het bevatte strenge nieuwe beperkingen voor vakbonden, waardoor werkgevers het recht kregen om de vakbonden voor het gerecht te dagen en hun stakingsacties te verbieden. Ook werd getornd aan de wettelijke definitie van onredelijke arbeidspraktijken.

Na maanden onderhandelen bereikten de twee belangrijkste vakbondsfederaties van het land, COSATU en NACTU, in mei van dit jaar een overeenkomst met de grootste werkgeversgroepering, de 'South African Employers' Consultative Committee on Labour Affairs (SACCOLA) over voorstellen voor een verbeterd wetsvoorstel over arbeidsverhoudingen. In dit wetsvoorstel zijn de grondregels voor de arbeidsverhoudingen neergelegd.

Volgens zegslieden van beide kanten beloofde de regering plechtig deze voorstellen te bestuderen en voor het eind van het lopende parlementaire jaar nieuwe wetsvoorstellen in te dienen voor de arbeidswetgeving.

Omdat het parlementaire jaar vorige week ten einde liep en er geen nieuw wetsontwerp was, lieten de vakbondsorganisaties een fel protest horen. Ze beschuldigden de minister van arbeid, Ell Louw, ervan het vertrouwen te hebben geschonden en dreigden met een golf van stakingen, protestacties in fabrieken en werkonderbrekingen 'als nooit eerder vertoond'. Louws reactie was dat sommige kleine ondernemers die geen lid zijn van de werknemersorganisatie andere gezichtspunten hadden. Om hun visie te bestuderen zou tijd nodig zijn. Maar in een vlaag van zelden beleefde saamhorigheid beschuldigden de vakbonden en werkgeversorganisaties hem van tegenwerking.

Om de woorden van Businessday, de spreekbuis van het bedrijfsleven, aan te halen: 'Drie maanden geleden merkten wij op dat het proces van het oplossen van het conflict over de wet een soort generale repetitie was voor het grotere proces van de politieke onderhandelingen waar Zuid-Afrika nu voor staat. Deze generale repetitie is een mislukking geworden door het optreden van de minister van arbeid'. Als een voorproefje van hun plannen hebben 24 vooraanstaande leden van de COSATU vorige week een 24 uur durende sit-in-demonstratie op touw gezet bij de gebouwen van het ministerie van Louw in Johannesburg.

Een jaar geleden zou een dergelijke actie bijna zeker hebben geleid tot een harde interventie van de veiligheidspolitie, waarbij de vakbondsleiders en de andere zwarte 'onruststokers' waarschijnlijk in hechtenis zouden zijn genomen. Maar wat er nu in plaats daarvan gebeurde als een teken dat de tijden zijn veranderd was dat De Klerk de vakbondsleiders en de leiders van SACCOLA uitnodigde voor een ontmoeting om te trachten de problemen glad te strijken.

Na de ontmoeting van afgelopen dinsdag kondigde De Klerk de benoeming van de gezamenlijke werkgroep aan die, naar zijn zeggen, in dertig dagen een voorbereidend rapport zou moeten maken. De Klerk zei ook nog dat hij later dit jaar de leiders van de vakbonden en de werkgeversorganisaties weer zou ontmoeten om de aanbevelingen van de werkgroep te bekijken. Hij beloofde dat er begin volgend jaar een nieuwe wet voor arbeidsverhoudingen zou zijn.

Dit opent de mogelijkheid voor onderhandelingen over een trilateraal verdrag over een van de kwesties waarover de grootste verdeeldheid bestaat in Zuid-Afrika.

    • Allister Sparks