Sovjet-congres doof voor pleidooi Abalkin

MOSKOU, 5 juli Het is vice-premier Leonid Abalkin gisteravond niet gelukt de gedelegeerden op het partijcongres in Moskou te overtuigen van de noodzaak van prijsverhogingen. De toespraak van premier Ryzjkovs rechterhand, ingelast om nog enige invloed op het congres uit te oefenen voordat het vandaag in commissies vergadert over het nieuwe partijprogramma, sloeg niet aan en Abalkin werd meermalen door afkeurend applaus onderbroken. Het incident is tekenend voor het niveau van het 28ste partijcongres: de gedelegeerden reageren alleen op eenvoudige emoties en heldere taal en zijn niet geinteresseerd in ingewikkelde analyses en onaangename waarheden. Abalkin, geen bevlogen spreker, had erg zijn best gedaan om de boodschap zo helder mogelijk te formuleren: het idee van het socialisme verliest zijn aantrekkingskracht onder de bevolking. De afgelopen twee jaar hebben we veel afgebroken en dat is makkelijker dan opbouwen. Er zijn in de wereld veel socialistische modellen en de ineenstorting van een van die modellen, namelijk het Sovjet-model, gebaseerd op totale nationalisering van de produktie, is niet hetzelfde als het faillissement van het socialistische idee, zei Abalkin geruststellend. Het succes van onze socialistische keuze hangt af van het resultaat. Als we een effectieve economie willen, volle winkels en een einde aan de speculaties moeten we offers brengen en af van de mythe dat dat kan zonder prijsverhogingen. 'Een partij die haaks staat op de normale ontwikkelingen in de maatschappij zal worden weggevaagd', waarschuwde Abalkin. Maar de boodschap kwam niet over.

Na de onverwacht radicale toespraken van Edoeard Sjevardnadze en Aleksandr Jakovlev is het congres weer in zijn gewone vaarwater geraakt. De dag van gisteren was gewijd aan reacties op Gorbatsjovs toespraak en de redes van de politburoleden. Van debatten was geen sprake: kritiek op de partijleiding, met name op de ideologische afdeling van het Centraal Comite, kritiek op het zwartmaken van de communistische partij in de media, oproepen tot consolidatie en oproepen aan Gorbatsjov om toch vooral secretaris-generaal te blijven. Die steunbetuigingen gingen zelfs zover dat de voorzitter een briefje van een gedelegeerde voorlas waarin deze vroeg de dithyramben aan het adres van de partijleider te staken omdat dat een averechts effect op de zaal zou hebben. Veel gedelegeerden lijken de crisis in de samenleving te willen terugbrengen tot het onvermogen van politburolid Vadim Medvedev om de nieuwe koers van de partij ideologisch te onderbouwen. Volgens de partijsecretaris van Azerbajdzjan, Moetalibov, is in vijf jaar perestrojka meer afgebroken dan opgebouwd. Onder applaus zei hij dat er 'tussen de stuurlui van de perestrojka en de partijmassa een ontoelaatbare kloof is ontstaan' en dat in de politiek een 'monoloog van boven is voorgesteld als de vrucht van een collectieve mening'.

Het Centraal Comite verdient volgens Moetalibov een onvoldoende. In Azerbajdzjan is het leger de belangrijkste factor geworden bij het handhaven van de orde. 'De feiten spreken boekdelen. De opbouw van het humane, democratische socialisme gaat vooralsnog gepaard met bloedvergieten'.

Is het wel juist te verklaren dat dit allemaal het gevolg van deformaties is, vroeg Moetalibov zich af. In Armenie is al een volksleger van 140.000 man tegen de Azerbajdzjanen op de been en waar blijven de maatregelen tegen die spontane militarisering? 'Als we de perestrojka door willen zetten moet het roer in sterke handen zijn', besloot Moetalibov onder ovationeel applaus. Zijn Georgische collega Givi Goembaridze waarschuwde juist tegen conservatisme en dogmatisme, maar hij wordt in zijn eigen land dan ook allang geconfronteerd met het complete failliet van de communistische partij. Consolidatie is het toverwoord van het congres en zelfs centristen als de Moskouse partijsecretaris Joeri Prokofjev en zijn Leningradse collega Boris Gidaspov blijven erop hameren dat de eenheid in de partij bewaard moet blijven. Van de honderd afgevaardigden van het Democratisch Platform heeft nog niemand het woord gekregen en de sprekerslijst werd gedomineerd door partijsecretarissen, afgewisseld met arbeiders en kolchoz-voorzitters. Aan het begin van de zitting nam het congres op verzoek van mijnwerkersgedelegeerde Moecharkov een oproep aan de mijnwerkers van het land aan, waarin hij dringend werd verzocht de voor 11 juli geplande landelijke mijnstaking niet door te laten gaan. De mijnwerkers uit Donetsk hebben al laten weten dat Moecharkov hen niet vertegenwoordigt en dat de mijnstaking doorgang zal vinden. De regering moet aftreden, het partijbezit moet genationaliseerd worden en de partijcomites in leger, KGB en in de bedrijven moeten worden afgeschaft, zo eisen de mijnwerkers. Het congres heeft er geen oren naar.