TWAALF FERRARI'S EN EEN ECONOMISCH MODEL

Een ieder die pretendeert die per inzicht te hebben in verborgen wetmatigheden van de internationale financiele markten, kan rekenen op een cynisch onthaal. Anders wordt de zaak als de luxueuze levensstijl van de spreker suggereert dat die kennis wordt omgezet in klinkende munt. Een alchimist is een fantast, totdat hij nonchalant dukaten in het rond strooit: 'Hij zal toch niet echt... 'Die onzekerheid vormt de basis voor de legende die is ontstaan rond de Vlaamse beursgoeroe Jean Pierre van Rossem, die zegt met zijn economische model Moneytron beurs- en wisselkoersen te kunnen voorspellen. Van Rossems perfecte gevoel voor reclamestunts, zijn opzienbarende collectie Ferrari's, zijn hippie-uiterlijk en zijn niet aflatende stroom provocatieve opmerkingen vormen de bouwstenen van die legende.

Vorige week werd een nieuwe, geruchtmakende episode aan zijn levensloop toegevoegd: Van Rossem werd gearresteerd op verdenking van fraude. De verkoopcijfers van zijn onlangs verschenen biografie zal het ongetwijfeld ten goede komen: iedere keer als Van Rossem de voorpagina's haalt, dringt zich de vraag op wat nu precies feit en wat fictie is in de verhalen die over hem de ronde doen. Het boekje van Le Soir-journaliste Martine Vanden Driessche helpt daarbij een beetje door inzicht te verschaffen in het verleden van de markante Vlaming.

Van Rossem werd geboren in 1945 in Brugge in het kleinburgerlijke milieu van hyperkatholiek Vlaanderen. Zijn moeder wist geen raad met de opstandige, kritische jongeling, die diep onder de indruk raakte van het overlijden van zijn broertje. Ze stuurde hem naar een psychiater en een exorcist. Zonder veel moeite doorliep hij de middelbare school en ontsnapte aan het conservatieve milieu van het ouderlijk huis.

Vol verwachting schreef de jonge Van Rossem zich in op de universiteit van Gent, alleen maar om een desillusie op te lopen: de professoren waren geen briljante geesten, maar 'uitgebluste ambtenaren met lak aan verbeelding'.

Hij studeerde af op de omloopsnelheid van het geld in het Europa van de Zes en won daarmee in 1967 de Prijs van de Internationale Jaarbeurs in Gent.

Na kortstondige baantjes bij verschillende banken in Brussel, waar hij werd ontslagen omdat hij regelmatig niet kwam opdagen, belandde de rebel aan de State University of Philadelphia, waar hij, naar eigen zeggen, college liep bij Nobelprijswinnaar en een van de grondleggers van de moderne econometrie Lawrence Klein. Geldgebrek bracht de aanhanger van de Russische anarchistische denker en agitator Bakoenin weer terug in Europa, dat in de ban was van de studentenrevolte. Een hemelbestormer werd hij niet, wel ontdekte hij LSD, cocaine, morfine en heroine. Om zijn verslaving te betalen, bouwde hij een bloeiende praktijk op als 'repetitor', bijlesleraar.

In die periode begon hij met de ontwikkeling van zijn eerste econometrische modellen. Na vier jaar onderzoek raakte hij ervan overtuigd dat Belgie een omvangrijke economische crisis te wachten stond. Met zijn corpulente lijf, gehuld in een wit laken bijeengehouden door een touw om zijn middel, ging hij op audientie bij Andre Oleffe, minister van economische zaken. De christendemocraat Oleffe zette de hippie met de apocalyptische boodschap onmiddellijk buiten de deur. Twee jaar later, in 1973, telde Belgie 740.000 werklozen. Het begin van de economische crisis volgde Van Rossem van achter de tralies van de gevangenissen in Gent, Turnhout, Ieper, Leuven, Antwerpen en Brugge. Hij was veroordeeld voor het stelen van cheques, verzet bij arrestatie en belediging van een politie-agent. Van Rossem verbitterde en vond een nieuw doel in zijn leven: 'Maanden van mijn leven gingen verloren, verschrikkelijke maanden. Ik heb mezelf toen bezworen dollar-miljardair te worden om me te wreken op die maatschappij die geld aanbidt.' Na zijn hechtenis richtte Van Rossem zich weer op het geven van stoomcursussen voor studenten. Het werd een bloeiende onderneming, met dochterbedrijven in iedere grote universiteitsstad. In 1979 kocht hij zijn eerste Ferrari, een 308 GTS. Met de opbrengst van de cursussen financierde hij ook het onderzoek naar zijn beruchte econometrische model, dat rekening probeert te houden met het effect dat irrationele beslissingen hebben op beurskoersen.

Het uitgangspunt voor Van Rossem was dat de beurs op lange termijn rationeel gedrag vertoont, maar dat koersschommelingen op de korte termijn alleen kunnen worden verklaard door het niet-rationele. Volgens Van Rossem is het voor goed geinformeerde 'decision-makers' in theorie mogelijk om rationele beslissingen te nemen op de beurs. In praktijk zou dat echter alleen kunnen door rekening te houden met de irrationele beslissingen van anderen. Van Rossem onderscheidde daarom verschillende groepen investeerders, die ieder in meer of mindere mate irrationeel handelen. Vervolgens kwantificeerde hij de invloed van iedere groep op de beurs. Die gegevens werden omgezet in een reeks vergelijkingen en maken deel uit van Moneytron. Moneytron zelf is een allesomvattend macro-economisch model, dat naast standaard macro-economische voorspellingen over zaken als inflatie en werkloosheid, ook uitspraken doet over beursindices en valutakoersen.

Op het hoogtepunt van zijn succes in 1989 zou Van Rossem een kapitaal van ongeveer zeven miljard dollar met behulp van Moneytron hebben beheerd. Gemiddeld zouden zijn clienten in dat jaar een rendement van 209 procent hebben behaald op het geld dat ze Van Rossem toevertrouwden. Zijn eigen vermogen zou zijn gegroeid tot 125 miljoen dollar.

Helaas komt ook biografe Vanden Driessche niet met overtuigende bewijzen dat Van Rossem daadwerkelijk zo succesvol is. Zijn klanten willen niet in de publiciteit, veelal uit angst voor de fiscus. De lezer blijft twijfelen. Enerzijds is er sprake van een mysterieuze Nederlandse industrieel die de lieve somma van 56 miljoen dollar geinvesteerd zou hebben voor proeven met Moneytron, anderzijds moet het geld voor twaalf Ferrari's, een Rolls Royce, investeringen in een Formule 1 renstal en in een winkel voor luxueuze kinderkleding aan de Brusselse Avenue Louise toch ergens vandaan komen. Mischien verschaft een proces, dat mogelijk volgt op zijn arrestatie, meer inzicht in het succes van Moneytron.

Zijn bemoeienis met de Formule 1 en het feit dat zijn vrouw Niki de eerste Belg is die in een diepvriesgraf werd begraven, hebben Van Rossem bekendheid gebracht bij het grote publiek. 'Hij is een mediafiguur geworden, een fabeldier dat wilde dromen oproept', schrijft zijn biografe. Het is nog steeds denkbaar dat die excentrieke levensstijl een heldere beoordeling van zijn theoretische uitgangspunten tot nu toe in de weg heeft gestaan. Er is nog geen uitspraak in de zaak Moneytron versus sceptici.