Kritiek op 'alleengang' Lubbers verstomd

DEN HAAG, 4 juli Een rapport van de Gasunie dat hij had meegenomen op een korte vakantiereis rond Hemelvaartsdag, in combinatie met gesprekken tijdens die reis in de beide Duitslanden en Tsjechoslowakije brachten premier Lubbers op het idee voor een Europese energiegemeenschap. Hij gaf er, voordat hij het op de EG-top in Dublin begin vorige week presenteerde, alleen in zeer kleine kring ruchtbaarheid aan, 'omdat ik er niets voor voelde een blauwtje te lopen bij Commissie-voorzitter Delors en de Commissaris voor externe betrekkingen, Andriessen'.

Zich inmiddels gesteund wetend door de positieve reacties op de EG-top lichtte een ontspannen en zelfverzekerde Lubbers gistermiddag tegenover de Tweede Kamer de wordingsgeschiedenis en de inhoud van zijn plan toe. De kern ervan is dat de Westeuropese landen gaan samenwerken met vooral de Sovjet-Unie bij de exploratie en exploitatie van olie en aardgas in dat land. De in economische moeilijkheden verkerende Sovjet-Unie wordt daarmee geholpen met geld en kennis en het Westen verkleint zijn afhankelijkheid van fossiele energie uit het Midden-Oosten. 'Terug van de ijle hoogten van de topconferentie' (een citaat van het PvdA-Kamerlid Jurgens) ontvingen ook de Kamerleden gisteren Lubbers en zijn plan met tamelijk veel enthousiasme. De aanvankelijk algemene kritiek in de Kamer op deze 'alleengang' niet op de inhoud van de premier verstomde toen deze uitvoerig de achtergronden schetste. Alleen de liberale oppositie in de personen van Weisglas (VVD) en Eisma (D66) mopperden er nog wat over na.

Waarom had hij het plan niet samen met bijvoorbeeld de Benelux-partners ingediend en waarom was er tijdens een overleg met de Kamercommissie de donderdag voorafgaand aan de top op maandag en dinsdag met geen woord over gerept? Na terugkeer van de reis, die hem onder andere naar de Katholikentag in Berlijn had gevoerd, had Lubbers zijn ideetje eens uitvoerig doorgepraat met het Directoraat-Generaal voor Energie van het ministerie van economische zaken. 'Daardoor gingen mijn gedachten zich nauwkeuriger vormen, hoewel ik er nog helemaal niet aan toe was er een plan voor de EG-topconferentie in te zien.'

Dat was ook nog niet het geval toen hij er op 9 juni met Europees Commissaris Andriessen over sprak.

Inmiddels 'verbreedde' Lubbers zijn idee tot een podium met minister Van den Broek van buitenlandse zaken. Tot twee keer toe legde de premier er gisteren de nadruk op dat het Van den Broek was geweest die hem erop had gewezen dat hij eigenlijk met minister Andriessen van economische zaken over het plan moest overleggen. De premier trachtte het gerucht te ontzenuwen dat hij zelfs zijn minister van buitenlandse zaken niet had ingelicht over het voorstel, dat ineens vorige week maandagmorgen op de topconferentie in Dublin als een konijn uit een hoge hoed leek te komen. Alsof Lubbers, die zelf minister van economische zaken is geweest, niet zou hebben geweten wie hij moest inlichten en raadplegen.

Samen met Van den Broek spraken ze er in Brussel met de collega's Martens en Eyskens over, want inmiddels was er een brief van Kohl en Mitterrand gearriveerd, waarin op directe financiele hulp voor de Sovjet-Unie werd aangedrongen. Daar voelden Lubbers en Van den Broek niet zoveel voor, gezien de slechte ervaringen die men daarmee met Polen had gehad, dat sindsdien met 42 miljard dollar aan kredieten eerder in de sloot dan op de wal is geholpen.

Achteraf viel wel een koerswijziging op van Van den Broek op de Europese ministerraad op 12 juni in Luxemburg. In de week ervoor had hij de Kamer in een brief nog meegedeeld geen andere dan technische hulp aan de Sovjet-Unie te willen geven, tijdens die ministerraad kwam hij zelf met een initiatief de Europese Commissie een inventarisatie te laten maken, eventueel ook voor financiele steun. Naar hij later aan de Kamercommissie uitlegde was dit tactiek om te voorkomen dat de topconferentie in Houston van de zeven grootste industrielanden de niet-aanwezige EG-landen onder welke Nederland met besluiten op dat terrein voor het blok zouden zetten.

Die tactiek kwam wonderwel overeen met die van Lubbers, die zijn plan voor een energiegemeenschap met de Russen voor onderzoek en nadere voorstellen ook in handen van de Commissie deponeerde. In de personen van Delors en Andriessen reageerde die er op de zondagavond voorafgaand aan de EG-top welwillend op. Lubbers had geen blauwtje gelopen. Het was toen nog slechts een zaak van uren of de pers werd ingelicht. De regeringsleiders van de Twaalf besloten naderhand Lubbers' plan te betrekken bij het onderzoek waarmee ze de Commissie belastten naar de mogelijkheden van hulp aan de Sovjet-Unie. Via de pers hoorden de Kamerleden ervan, want het memorandum dat Lubbers over zijn plan had opgesteld, was wel in Dublin rijkelijk verspreid, maar het Binnenhof was er tot gisteren toe van verstoken gebleven. 'Ach, ik heb er wel een kopie van bij me', zei Lubbers. 'Die kan wel even bij de Handelingen worden verspreid. Dan kan iedereen er kennis van nemen.'

Het werd de Kamerleden luchtigjes meegedeeld. De regering had zich toch gehouden aan de opdracht van de Kamer om op het Europese terrein met creatievere ideeen te komen? Nou dan.

    • Rob Meines