Herstel betrekkingen Indonesie, China

PEKING, 4 juli De gisteren getekende overeenkomst tussen China en Indonesie om al op 8 augustus de in 1967 opgeschorte diplomatieke betrekkingen te herstellen is voor de Chinese media en voor velen in de Indonesische delegatie als een verrassing gekomen. Het persbureau Nieuw China zei vandaag in een commentaar dat bij aankomst van de Indonesische minister van buitenlandse zaken Ali Alatas op zondag de verwachting was dat zijn bezoek de voorlaatste stap in het normaliseringsproces zou zijn. 'De snelle ontwikkeling weerspiegelt de verziendheid en scherpzinnigheid van de leiders van de beide landen', aldus Nieuw China. Politieke waarnemers menen dat China krachtig op een onmiddellijke doorbraak heeft aangedrongen om nog voor de top van de G-7 in Houston, volgende week prestige te winnen dat de zeven moet helpen overreden de sancties tegen China op te heffen. Het bezoek van premier Li Peng aan Indonesie volgende maand moet China's aanzien in Azie verhogen voorafgaande aan de Aziatische Spelen in Peking in september.

Een Indonesische bron in het gevolg van Alatas was eveneens verbaasd over de plotselinge overschakeling in de hoogste versnelling. 'Ze zijn allemaal in vervoering geraakt door hun emoties', zei hij. 'Wij hebben geen taxatie gemaakt van de stabiliteit en continuiteit in China en we moeten de voortzetting van onze relaties met Taiwan beter regelen.' Indonesie heeft, evenals de Filipijnen, belangrijke handels- en investeringsrelaties met Taiwan. Wegens de steeds frequentere officiele contacten die uit zulke relaties voortvloeien, zijn er voortdurend spanningen in de Sino-Filipijnse betrekkingen, zodanig dat China al een keer gedreigd heeft de betrekkingen te verbreken. Gevraagd hoe Indonesie dit soort problemen met China wil voorkomen zei Alatas: 'Anders dan onze ASEAN-buren hebben wij officiele relaties met China gehad sinds 1950 op basis van een onwrikbaar een-China beleid en tegelijkertijd dreven wij handel met Taiwan. Tijdens de opschorting van de betrekkingen van 1967 tot nu hielden wij aan onze een-China-politiek vast en de handel met Taiwan ging door. Waarom zouden wij moeten veranderen nu de betrekkingen met China zijn hervat zijn?' Meer wilde Alatas niet kwijt, maar dezelfde Indonesische bron zei dat over de relaties met Taiwan verder onderhandeld zal worden en dat de twee landen later memoranda zullen uitwisselen over wat China zal tolereren. De praktijk, o.a. met Nederland, is dat China geen bezwaren maakt tegen overheidsbezoeken aan Taiwan tot de rang van plaatsvervangeng directeur-generaal, maar daarboven dient het officiele protesten in en neemt eventueel vergeldingsmaatregelen. De Indonesische bron zei dat er de nodige frictie is geweest over de vaststelling van het bedrag van Indonesie's schuld aan China. De Chinezen eisten aanvankelijk zelfs dat Indonesie alsnog zou betalen voor de wapens die Soekarno's minister van buitenlandse zaken Soebandrio begin jaren zestig in China op krediet heeft gekocht om de militie van de PKI te bewapenen voor een burgeroorlog tegen het officiele Indonesische leger. Na Indonesische bezwaren is tenslotte een bedrag van 20 miljoen dollar afgeschreven.

Waarnemers menen dat, hoewel China en met name premier Li Peng grote sier met de doorbraak en het staatsbezoek kan maken, Indonesie in feite de dienst heeft uitgemaakt en uiteindelijk de meeste diplomatieke winst zal binnenhalen. President Soeharto heeft de Chinezen zo lang mogelijk laten wachten en de begrafenis van keizer Hirohito, begin 1989, gebruikt voor de uiteindelijke dooi. Premier Li Peng mag volgende maand naar Jakarta komen en komend najaar zal Soeharto, na de kroning van keizer Akihito op de terugreis vanuit Tokio, Peking aandoen. De boodschap is dat er in Oost-Azie een driehoek is, waarin Japan nummer een is en China en Indonesie als leidende mogendheden in Zuidoost-Azie gelijkwaardige medespelers. 'Door de normalisering met China heeft Indonesie verder zijn kans vergroot om de nieuwe voorzitter van de beweging van 'niet-gebonden landen' te worden', zei een Aziatische diplomaat.