Herleving van hoekige stripheld Dick Tracy in bioscoop

'Amerika houdt van instant-koffie, instant-seks en van instant-helden', aldus de historica populaire cultuur Barbara Tuchman. Films als Batman, Superman en Spiderman werden met zoveel bombarie uitgebracht, dat zeker de Europese bioscoopbezoekers nauwelijks gemerkt zullen hebben dat hun instant-idolen van zeer eenvoudige kom-af zijn. Ze stammen uit het medium comic, het stripverhaal, dat overigens niets komisch hoeft te hebben. Strip- en filmmakers zijn kennelijk leden van hetzelfde gilde. Al vanaf de introductie van de cinematografie worden films naar beeldverhalen en strips naar films gemaakt. Lumiere gebruikte voor zijn een minuut lange film uit 1895, L'arroseur arrose, een strip van Georges Colomb uit 1894. Net als in 1987 met de film Superman en vorig jaar met Batman is op 15 juni in de VS en Canada opnieuw een op een ruim een halve eeuw oude comic-held gebaseerde feature met succes en met aan manipulatie grenzende reclametechnieken gepousseerd: Dick Tracy. De titelrolspeler (en tegelijkertijd de regisseur) is Warren Beatty en de cast bevat de naam van Madonna in de rol van excentrieke Breathless Mahoney. Voor veel geld kocht Walt Disney Productions de filmrechten van Dick Tracy, een sinds 1931 in Amerika populaire strip rondom de hoekige G-man Dick Tracy, bedacht en getekend door Chester Gould (1900-1985). Gould zette Dick Tracy bijna surrealistisch, volkomen tweedimensionaal en met dikke contouren neer. De fors-gekinde, dikwijls en profil in een scene opererende Tracy wordt bijgestaan door zijn (aangenomen) zoontje Junior en de Ierse politieman Chief Patton. Kleurrijker zijn echter Tracy's vijanden, an array of freakish villains, zoals daar zijn: Brain, Prune Face, Bribery, Shaky, Brow, Johnny Scorn, Flattop en Pouch. Dit rariteitenkabinet doet in gekte absoluut niet onder voor het stelletje ongeregeld dat Batman bestookt(e) in strip, tv-serie en in de recente hoofdfilm met Jack Nicholson als The Joker.

In 1935 kwam Dick Tracy als adventure serial op de Amerikaanse radio, waar het luisterspel tot 1950 wekelijks miljoenen mensen aan de luidspreker kluisterde ('And now... Dick Tracy, yes, Dick Tracy, protector of law and order!'). Woody Allen noemde Dick Tracy in zijn hommage aan het hoorspel, Radio Days, met veel warmte. Van radioserie naar cliffhanger, een 15-delige B-film-serie, was in 1937 een voor de hand liggende ontwikkeling.

Herbert Yates van Republic Pictures, grossier in snel en goedkoop gemaakte zwart-wit-actiefilms die als second feature vooraf gingen aan de A-films van de grote studio's, probeerde met Dick Tracy aansluiting te vinden bij de immense populariteit van de gelijknamige comic en radioshow. De ex-tabakshandelaar Yates begreep wat het publiek wilde en hij leverde dat. In de cinematografie zag Yates in de eerste plaats een middel om geld te verdienen, meer niet. Niks kunstzinnige shots, niks diepere bedoelingen, niks the art of the cinema. Van hem kregen bioscoopexploitanten tegen een redelijk bedrag films waarvan hij in correspondentie garandeerde: 'A pair of wet panties for everylittle kiddie!' Van 1937 tot 1941 liet Yates de in vaste dienst van Republic werkende B-filmregisseurs Ray Taylor, Alan James, William Witney en John English vier Dick Tracy-serials draaien, elk van 15 delen: Dick Tracy, Dick Tracy Returns, Dick Tracy's G-men en Dick Tracy vs. Crime Inc..In de hoofdrol de man die van zijn 26ste tot zijn 43ste jaar door het leven ging als Dick Tracy: de acteur Ralph Byrd.

Het uiterlijk van Byrd leek helemaal niet op de getekende versie van Dick Tracy, maar zijn hoekige, emotieloze manier van acteren sloot wonderwel aan bij de comic-uitvoering. De Dick Tracy's van Republic waren een eclatant succes. Op dit moment worden de films in Amerika door verzamelaars op videocassette gekoesterd, er zijn anno 1990 Dick Tracy-clubs en de strips van Gould zijn absolute collector's items. De Dick Tracy-films van Republic zaten uitgekiend in elkaar. Elke Dick Tracy-episode eindigde op het meest spannende moment, een climax waar zorgvuldig en in hoog tempo naartoe was gewerkt. Grote metalen balken verpletterden Tracy bij voorbeeld, de square-jawed, hook-noosed, de immer correct in het vormvast-costuum zittende Dick Tracy lag er levenloos onder, het is gedaan met hem: To Be Continued Next Week! De volgende week begon het nieuwe deel een paar minuten voor het moment waarop de vorige episode ophield. En een toch nog gelukkige anticlimax volgde: de stalen balken vielen nu naast de nog net met gebonden handen en voeten wegrollende Dick Tracy. Het (Amerikaanse) bioscooppubliek protesteerde niet, integendeel. Het leek er op dat Herbert Yates een code hanteerde die hij en de toeschouwers samen hadden opgesteld.

Republic Pictures verhuurde in 1950 de vier Dick Tracy-series (in totaal 15 maal drie kwartier film!) aan tv-maatschappijen in de VS. Dat kwam Herbert Yates op een boycot van de cinema-uitbaters te staan, een uitstoting uit het filmbedrijf dat het faillissement van Republic Pictures nog enigszins bespoedigde. Een groot deel van de kijkers genoot zo van Dick Tracy op de beeldbuis dat de tv-industrie zelf Ralph Byrd benaderde. Dick Moore en Keith Kalmer produceerden voor het ABC-netwerk 26 delen van de tv-serie Dick Tracy, waarmee op 11 september 1950 begonnen werd. Op 18 augustus 1952 stierf Ralph Byrd.

Proefopnamen met andere acteurs in de rol van Tracy vielen teleurstellend uit. De pilots resulteerden niet in de komst van een nieuwe live action Dick Tracy-tv-serie. Het award winning tekenfilmatelier UPA, als eerste Amerikaanse studio gespecialiseerd in 'houterige', vrij kaal en heel efficient gemaakte tekenfilms als die rondom de kippige Mr. Magoo, bracht van 1960 tot 1964 130 delen van elk vijf minuten lengte uit van de gekleurde tv-cartoon-serie 'The Dick Tracy Show'. De stem van Tracy werd ingesproken door Everett Sloane. Tegenwoordig is in videoclips zo nu en dan een flits te zien van deze goed geslaagde bewegende uitvoering van Chester Goulds strip.

Pen-en-inkt-held Dick Tracy excelleerde gelijk pulphelden als Superman, Spiderman en Batman in alle denkbare media. Desondanks is Dick Tracy nauwelijks bekend bij het Hollandse publiek, hoewel Centra Film in Dordrecht aan het eind van de jaren veertig de vier Republic-Tracy-serials (samen zestig delen) aaneen monteerde tot vier tweedelige hoofdfilms. Het Passage Theater aan de Amsterdamse Nieuwendijk draaide ze, vier voorstellingen per dag, maandenlang voor een uitverkocht huis. Groot succes haalde in die tijd ook de short 'The Great Piggy Bank Robbery', een tekenfilm van Warner Bros, waarin Daffy Duck optrad als detective Duck Twacy. Als de nieuwe Dick Tracy-film op 5 oktober in de Nederlandse bioscopen komt zullen we zien hoe Warren Beatty het er af brengt.