De revolutie sluipt ook Albanie binnen

ROTTERDAM, 4 juli De revolutie, die vorig jaar een eind maakte aan het socialisme in Oost-Europa, lijkt Albanie binnen te sluipen. Maandenlang hebben geruchten gecirculeerd over demonstraties tegen het bewind van de Albanese partijleider en president Ramiz Alia, maandenlang zijn ze tegengesproken als verzinsels van de boze Serviers en de reactionaire Griekse pers. Sinds maandag is echter duidelijk dat zelfs het zo lang hermetisch van Oost en West afgesloten Albanie niet immuun is voor de nieuwe wind in het Oosten.

Dat was trouwens de afgelopen maanden al wel duidelijk door de versnelling van de zeer voorzichtige hervormingen die Alia heeft doorgevoerd sinds hij in 1985 het roer overnam van de gestorven Vader des Vaderlands, Enver Hoxha. Begin dit jaar werd een voorzichtige economische decentralisatie doorgevoerd, waarbij bedrijven meer armslag kregen voor het vaststellen van lonen en bonussen. De media berichtten vrijer en met meer begrip over bestaande problemen, de gebruikelijke massaparades op socialistische feestdagen als de eerste mei werden afgeschaft, het lidmaatschap van de communistische partij was niet langer een voorwaarde voor een belangrijke functie en er werden plannen bekendgemaakt voor een liberalisering van de strenge reiswetten. Juist twee weken geleden nam het parlement een wet aan die elke Albanees het recht geeft op een paspoort. De arts Sali Berisha, een zeer openhartig criticus van het bewind, mocht zelfs openlijk stellen dat in het Albanie van vandaag 'angst en lafheid het geweten en de psyche van de mens vernietigen'.

'Ontneem me de hoop dat ik de toekomst kan veranderen en je maakt me krankzinnig', aldus Berisha.

Daarnaast werd in het rigide buitenlandse beleid schoon schip gemaakt. Duidelijker dan ooit tevoren zocht het Albanese bewind aansluiting bij de rest van de altijd zo verketterde wereld. Het toonde zich zelfs bereid al Hoxha's heilige koeien overboord te zetten. De Europese Veiligheidsconferentie was opeens geen zinloze bedoening meer maar een proces waarbij Albanie zich na vijftien jaar ook wel wil aansluiten, de EG was geen club van imperialistische landen meer maar een organisatie waarmee banden kunnen worden aangeknoopt en zelfs het heiligste van alle taboes verdween spoorloos toen vorige maand in bedekte maar allengs duidelijker bewoordingen werd gesteld dat betrekkingen met de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie mogelijk zijn. Vergeten is het negende partijcongres van november 1986, waarop Alia nog had gesteld dat Albanie 'geen banden met de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten heeft of zal hebben, van welke aard dan ook', vergeten is ook de schamperheid en minachting waarmee de laatste jaren alle pogingen van Moskou om de in 1961 verbroken betrekkingen te herstellen, zijn afgewimpeld. Brezjnev of Gorbatsjov, het maakte Tirana jarenlang niets uit: het revisionisme van de een was ontaard in de pogingen van de ander, in de Sovjet-Unie het kapitalisme in ere te herstellen. Beide varianten waren voor Tirana onaanvaardbaar tot het vorige maand door de bocht ging en, zoals premier Adil (C,)arcani vorige week tijdens een bezoek aan Turkije nog eens herhaalde, overleg zonder voorwaarden vooraf over het herstel van de relaties met zowel Washington als Moskou mogelijk werden.

Al die veranderingen hebben 'onze hele samenleving onder stroom gezet', zoals de voor Albanese begrippen zeer openhartige criticus Hamit Beqeja, een socioloog, onlangs in het partijblad Zeri i Popullit schreef. Het is geen wonder, gezien de rigiditeit waarmee Hoxha die samenleving veertig jaar lang in het keurslijf van een puriteins soort socialisme had gedwongen. Te oordelen naar de gebeurtenissen van maandag blijft die samenleving ook nog even onder stroom staan en het is de vraag of Alia niet stuit op het fenomeen dat zich vorig jaar in Sofia, Praag en Oost-Berlijn heeft gemanifesteerd, waar betogingen het begin van het eind voor de socialistische regimes werden. Het is een langzamerhand bekend fenomeen: krijgen demonstranten een vinger, dan eisen ze meer. Alia heeft zijn volk een vinger gegeven en niemand weet voorlopig of dat die Albanezen ertoe brengt de hele hand te eisen.

    • Peter Michielsen