Belgie dreigt door Frankrijk te worden opgegeten

Van de 34 onafhankelijke staten waaruit Europa vandaag bestaat is er een de DDR zichzelf momenteel aan het opheffen en een andere de Sovjet-Unie uit elkaar aan het vallen. Niet alleen ten oosten van Nederland is er echter beweging, ook ten zuiden.

The Financial Times publiceerde begin dit jaar een kaart van Europa zoals het er tegen het eind van de eeuw zou kunnen uitzien. Afgezien van heel wat wijziging in Oost-Europa viel in West-Europa op dat Belgie niet meer bestond maar door twee staten Vlaanderen en Wallonie vervangen was. Het Vlaams Blok, de partij der Vlaamse separatisten, hield er op haar recente congres rekening mee dat Vlaanderen tegen 1995 onafhankelijk zou zijn. Vroeger zou men een dergelijke prognose, vooral op zo korte termijn, irrealistisch hebben genoemd, maar dat durft thans niemand meer te doen.

Als de Belgische politici er begin april niet in geslaagd waren koning Boudewijn er in laatste instantie van te weerhouden uit protest tegen de abortuswet af te treden, dan was het uit elkaar vallen van Belgie zich wellicht thans al aan het voltrekken geweest. De Belgische problemen, niet alleen communautair maar vooral financieel, zijn erg groot. Belgie heeft een overheidsschuld die 135 procent van het bruto nationaal produkt bedraagt (ter vergelijking: in Nederland dat in dit verband ook bijzonder slecht presteert bedraagt de overheidsschuld 83 procent van het BNP, en in de Verenigde Staten dat omwille van zijn exorbitante deficit altijd met de vinger wordt gewezen 'slechts' 51 procent). Mark Grammens, een van de weinige onafhankelijke journalisten in Belgie (hij is dan ook een eigen blad begonnen), houdt er rekening mee dat de Belgische staat tegen het eind van de eeuw door het buitenland failliet wordt verklaard. 'Dan kan alles gebeuren', zegt Grammens. 'Het is best mogelijk dat het bewind naar analogie met wat in bepaalde Oosteuropese landen gebeurde abdiceert. Diegenen die dan gereed staan, krijgen Belgie zo in hun schoot geworpen.'

Grammens voorziet dat het nationaliteitenprobleem zich op dat ogenblik in al zijn scherpte zal stellen en dat Belgie zal 'barsten'. Hij vraagt de Vlaamse politici met aandrang op deze eventualiteit voorbereid te zijn.

Hoewel veel erop wijst dat de Belgische eenheid thans zwakker is dan ooit, wordt zij echter uit een onverwachte hoek ook verstevigd: uit Frankrijk. Dit land, dat van nature altijd belang heeft gehad bij het uiteenvallen van Belgie, om vervolgens het Waalse deel ervan in te pikken, is momenteel zijn positie aan het bijstellen. Het heeft de kaart van de politieke eenheid van Belgie getrokken. De veranderde situatie in Midden-Europa en de veranderde geopolitieke prioriteiten van Parijs zijn daar niet vreemd aan.

Tegenwicht

De grote les van de naoorlogse geschiedenis is dat economische macht in de internationale politiek bijzonder relevant is. De Bondsrepubliek en Japan, hoewel als verliezers na de oorlog internationaal-politiek zwaar gemutileerd, werden uitsluitend door hun economische kracht belangrijke wereldmachten, terwijl, omgekeerd, de Sovjet-Unie haar status als politieke en militaire supermacht aan het verliezen is doordat zij zich economisch niet staande kan houden.

De Anschluss van de DDR bij West-Duitsland zal het internationale politieke gewicht van de Bondsrepubliek, zelfs als de Westduitse politici dat niet zouden wensen, onvermijdelijk doen toenemen omdat dit een onvermijdelijk gevolg is van de economische machtstoename van de Bondsrepubliek. De kleine Middeneuropese staten, zelfs zonder dat ze in Duits revanchisme geloven, zijn zich hiervan terdege bewust. Ze proberen dan ook nauwer met elkaar samen te werken om een tegenwicht te bieden aan de Duitse reus een initiatief dat deze reus (die, in tegenstelling tot het verleden, thans een goedaardige kolos is) niet ongenegen is. De vraag is waar het Westers tegengewicht blijft en of in dit verband een taak is weggelegd voor de Benelux.

Intussen zit het Middeneuropese initiatief een beetje in het slop omdat Tsjechoslowakije niet goed weet op welk been te dansen. Praag kan zowel voor het noorden (het Balticum) opteren en samenwerking zoeken met Polen en Litouwen het bezoek van de Litouwse president Landsbergis aan Praag was geen toeval als voor het zuiden (het Donau-bekken) en samenwerken met Hongarije, Oostenrijk en het noorden van wat thans nog Joegoslavie is.

Geopolitiek

Ten westen van Duitsland daarentegen is er wel beweging. Frankrijk heeft zich duidelijk tot doel gesteld de gewichtstoename van Duitsland te compenseren door het eigen economische gewicht op te drijven. Het kan daarvoor maar een richting uit: naar het noorden, een economische Anschluss van Belgie.

Onder de kop 'La France a la conquete de la Belgique' schreef het Franse financieel-economische weekblad Le Nouvel Economiste kort geleden dat Frankrijk de grotere rol die West-Duitsland in Europa inneemt na de opslorping van de DDR wil compenseren door zijn economische greep op Belgie te versterken. 'Zonder zo brutaal geformuleerd te worden, neemt deze gedachte vorm aan en cirkelt in de Parijse politieke top. Kringen rond minister van financien Pierre Beregovoy noemen de nieuwe geopolitieke benadering verleidelijk', aldus het Franse blad. 'Anno 1990 is Belgie voor Frankrijk wat de DDR is voor de Bondsrepubliek: een annexatie in het noorden als repliek op de annexatie in het oosten', zo voegde het Vlaamse economische magazine Trends er later aan toe.

Frankrijk beschikt in Belgie over een goede uitvalsbasis. Twee jaar geleden viel de Generale Maatschappij van Belgie, de belangrijkste houdstermaatschappij van het land, in handen van de Franse holding Suez. Via de Generale controleert Suez een derde van de totale Belgische economie, met inbegrip van bijna de hele haven van Antwerpen, 95 procent van de Belgische elektriciteitsproduktie, en de grootste bank van het land.

De Franse groep is momenteel in versneld tempo haar greep op Belgie aan het consolideren. Daartoe worden onder meer de drie grootste elektriciteitsbedrijven van Belgie (Intercom, Unerg en Ebes) gefuseerd in de nieuwe maatschappij Electrabel. Deze op handen zijnde fusie verontrust het Algemeen Christelijk Werkersverbond (ACW), de grootste Vlaamse werknemersorganisatie, zozeer, dat het uitdrukkelijk waarschuwde voor het Franse monopolie over de Vlaamse energievoorziening. Het ACW vestigde ook de aandacht op het feit dat dochterondernemingen van Suez de hand proberen te leggen op een groeiend aantal nutsvoorzieningen in het land.

De grote Franse economische belangen in heel Belgie Wallonie zowel als Vlaanderen hebben tot gevolg dat een uiteenvallen van het land de Franse belangen schaadt. Waarom zou Frankrijk genoegen nemen met Wallonie als het Vlaanderen erbij krijgt, zeker wanneer het erop aankomt tegenover Duitsland zo sterk mogelijk te staan? Maar zelfs als Vlaanderen zijn eigen weg gaat (onafhankelijk of in een federaal of confederaal Belgisch verband) is het economisch zozeer met handen en voeten aan Frankrijk gebonden dat Nederland verregaande economische integratie met zijn zuiderbuur wel mag vergeten. Tenzij Nederland alsnog probeert het tij te keren en op korte termijn in machtspolitieke termen leert denken.

Een actief op Belgie gericht buitenlands beleid, waarbij Den Haag niet alleen politiek en cultureel maar ook economisch zijn volle gewicht in de schaal werpt, is, wanneer Nederland zich door Frankrijk de kaas niet van het brood wil laten eten, geen overbodige luxe.

De auteur is freelance journalist in Antwerpen.

    • Paul Belien