Quebec

TIEN JAAR GELEDEN werd in het Canadese Quebec een referendum gehouden over de vraag of de overwegend Franstalige provincie onafhankelijk moest worden. Het antwoord van de Quebecois was toen een ondubbelzinnig 'nee': zestig procent van de kiezers meende dat de provincie lid diende te blijven van de Canadese federatie. De kwestie van de onafhankelijkheid verdween daarop voor jaren van de agenda.

Maar de oude vraag is plotseling weer zeer actueel. Twee Engelstalige provincies, Newfoundland en Manitoba, weigeren een constitutioneel akkoord te ratificeren, dat de Canadese premier Brian Mulroney met de provincies had bereikt. Hun voornaamste grief tegen deze overeenkomst is dat Quebec hierin wordt erkend als een 'afzonderlijke samenleving'. De Engelstalige provincies leken hiertoe in eerste instantie bereid, zij het niet van harte omdat zij zich zorgen maken over de grote Engelstalige minderheid in Quebec. Op het laatste ogenblik bedachten twee provincies zich en zo werd Canada in een constitutionele crisis gestort.

OPNIEUW WORDEN de Canadezen met de vraag geconfronteerd die hen al sinds de vorige eeuw bezighoudt: hoe moeten zij hun gezamenlijke huis inrichten? En met de nog wezenlijker vraag: wat is Canada eigenlijk? Soortgelijke vragen drongen zich ook anderhalf jaar geleden op, toen vooral de Engelstaligen zich zorgen maakten over een vergaand vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten. Ze vreesden te worden overspoeld door de Amerikanen.

Ondanks talrijke overeenkomsten met de VS, is Canada een andere, meer Europees aandoende samenleving. Juist Quebec is daarvoor in belangrijke mate verantwoordelijk. Canada heeft wel degelijk bestaansrecht, evenals andere tweetalige staten, zoals Belgie. Het is dan ook te hopen dat de Franstaligen en de Engelstaligen in Canada een nieuwe modus vivendi vinden, die aan de op zichzelf legitieme zorgen van de Franstaligen tegemoet komt.

De Canadese schrijfster Margaret Atwood schreef bijna twintig jaar geleden een beroemd geworden boek over de Canadese literatuur en cultuur, dat ze de titel 'Overleving' meegaf. De essentie van de Canadese cultuur bestond volgens haar uit overleving. Voor de Canadese natie blijft dat motto actueel.