Gorbatsjov verdedigt zich tegen aanvallen orthodoxen

MOSKOU, 2 juli In zijn openingsrede tot het 28ste partijcongres heeft Michail Gorbatsjov zich vanochtend verdedigd tegen de felle aanvallen op zijn beleid die tijdens het zeer conservatief georienteerde oprichtingscongres van de Russische communistische partij hebben weerklonken. De perestrojka de schuld geven van alle problemen waarmee het land nu worstelt, zei Gorbatsjov, is 'flauwekul' en beoogt bepaalde 'politieke doelen'.

Hij verwees rechtstreeks naar de 'beschuldigingen en aanvallen' op het beleid van het politburo uit de mond van de Russische communisten. Hoewel hij zei de kritiek op het werk van het politburo niet te willen bagatelliseren, mag het partijcongres geen 'snelrechtbank' worden en niet worden misbruikt om de eigen positie veilig te stellen. Hij uitte kritiek op een deel van het politieke apparaat dat 'de oude waarden is toegedaan', en als die tegenstand niet kan worden overwonnen komt de perestrojka ernstig in gevaar, aldus de partijleider. Zij die de hervormingen afremmen streven hun eigen politieke redding na en dekken hun conservatieve positie 'onder de vlag van de ideologische zuiverheid en principevastheid', zei Gorbatsjov in reactie op de kritiek van zijn politieke tegenstanders die zich tijdens het Russische congres in groten getale lieten horen. De woordvoerder van de conservatieve stroming, de nieuwe Russische partijsecretaris Ivan Polozkov, zit samen met Gorbatsjov in het presidium van het congres. In het economische gedeelte van zijn speech liet Gorbatsjov zijn premier Nikolaj Ryzjkov vrij hard vallen. De overgang naar een vrije-markteconomie is noodzakelijk, zei de partijleider, maar het is 'absurd' om de hervormingen te beginnen met een prijsverhoging. 'Wij hebben geen duidelijke tactiek uitgestippeld', zei Gorbatsjov, zodat 'de kwestie van de prijzen zo ongeveer het belangrijkste leek' in het doorvoeren van het nieuwe regeringsprogramma. Het regeringsprogramma van Ryzjkov, dat een langzame overgang naar een gereguleerde markteconomie koppelt aan prijsverhogingen voor eerste levensbehoeften, is vorige maand genadeloos gekraakt in het parlement en voor herformulering teruggestuurd naar de commissies. Met name de aangekondigde prijsverdriedubbeling van brood heeft tot grote hamsterwoede onder de bevolking geleid.

4683 gedelegeerden plus een groot aantal genodigden onder wie 350 arbeiders begonnen vanmorgen om 10 uur aan het historische 28ste partijcongres dat tien dagen zal duren en bepalend is voor de toekomst van de CPSU en de Sovjet-Unie. Valt de partij uiteen of sluit zij de rijen en hoe gehavend komt Gorbatsjov uit deze krachtmeting van formaat, dat zijn de twee vragen waarop het congres een antwoord moet geven. Na Gorbatsjovs politieke rede moeten de Politbureauleden verantwoording afleggen over hun beleid, openheid van zaken worden gegeven over het budget en de partijbezittingen, een nieuw beginselprogramma en nieuwe statuten worden aangenomen en een nieuwe politieke leiding worden gekozen. Voor het eerst in de geschiedenis van de communistische partij moeten alle politburoleden voor het 28ste partijcongres verantwoording afleggen voor de politiek die zij sinds het vorige partijcongres hebben doorgevoerd. Het congres zal vervolgens over hen een oordeel vellen. De kritiek op de partijleiding is de afgelopen maanden, en met name tijdens het oprichtingscongres van de communistische partij van de RFFSR, sterk toegenomen en het is duidelijk dat een aantal politieke kopstukken het veld zal moeten ruimen. Het politburo zal volgens de nieuwe statuten vervangen worden door een presidium en de partij zal voortaan worden geleid door een voorzitter, die sterk zal leunen op een secretaris. Dat geeft Gorbatsjov de mogelijkheid de partij te blijven leiden zonder er al te veel tijd aan te moeten besteden. Al negen minuten nadat Gorbatsjov de afgevaardigden had begroet openden de conservatieven de aanval. Een van hen, Vladimir Bloetov, afkomstig uit Magadan aan de uiterste oostkust van de Sovjet-Unie, riep dat geen enkel lid van het zittende politburo mag worden gekozen in het presidium van het congres. Ze moeten worden uitgesloten, zei hij, 'wegens hun falen bij het uitvoeren van het voedselprogramma'.

Hij eiste tevens dat het congres zich gaat bezighouden met 'een persoonlijke beoordeling van het werk van elk lid' van de partijtop. Het Centraal Comite en het politburo zouden moeten aftreden. Het congres besloot het voorstel niet in stemming te brengen. Afgewezen werd een voorstel van de Leningradse gedelegeerde Joeri Boldyrev die als apart agendapunt de politieke verantwoordelijkheid van de CPSU ten opzichte van het volk besproken wilde zien.

    • Laura Starink