Geclassificeerd als zwart, blank, of gekleurd

De Zuidafrikaan Robert Overmeyer (91) had een blanke Duitse moeder en een gekleurde vader en was zo voor maximaal een kwart zwart. In de oorlogstijd sloot hij zich in Frankrijk aan bij een zwart legerregiment en dat gaf na de afkondiging van de apartheidswetten in 1948 de doorslag: Overmeyer werd 'geclassifiseerd' als gekleurd, hoewel hij er blank uitziet en voor het grootste deel 'blank bloed' heeft. Zijn blanke vrouw en hun vijf kinderen kregen wel het stempel blank. Classified People van de Franse cineaste Yolande Zauberman maakt aan de hand van Overmeyers levensverhaal de absurditeit van het indelen van mensen naar ras duidelijk. Mensen van verschillende kleuren vermengen zich en welke kleur hebben ze dan? In het apartheidsysteem wordt uitgegaan van drie categorieen: blank, zwart en gekleurd, maar welke kleur heeft een kind van een blanke en een gekleurde?

Het bepalen van de kleur van grensgevallen in Zuid-Afrika gebeurt niet zelden op volstrekt willekeurige basis, met behulp van de potloodtest bijvoorbeeld. Degene bij wie een in het haar gestoken potlood valt heeft sluik haar en is dus blank, degene bij wie het potlood blijft zitten heeft kroeshaar en is niet blank, zo eenvoudig is het. Een journalist vertelt in de film dat hij de status van gekleurde heeft, terwijl zijn twee volle broers 'blank' zijn.

Het classificeren gebeurt ook aan de hand van getuigenverklaringen en biedt zo aan individuen een uitstekende gelegenheid valse informatie te geven over iemand met wie men in onmin leeft. Zuidafrikanen die eenmaal een bepaalde kleur 'toegewezen' hebben gekregen zijn niet rechteloos, ieder jaar slagen honderden mensen er in officieel van de ene in de andere categorie terecht te komen. Classified people is enkele jaren oud en er is intussen veel veranderd in Zuid-Afrika. De openbare rassenscheiding zal, zoals het zich nu laat aanzien, binnen enkele jaren tot het verleden behoren, maar in de plannen van de regering De Klerk is niet de opheffing van de classificatie opgenomen.

Zwarte en gekleurde Zuidafrikanen mogen in de toekomst overal komen, maar hun kleur blijft geregistreerd, als het aan de Klerk ligt. En zolang dat het geval is, blijft de essentie van de apartheid nog bestaan: de indeling naar ras en het toeschrijven van geestelijke eigenschappen aan huidskleur. 'Ik kan me niet verstaan met een kaffer, zijn huid is zwart en zijn geest is zwart', zegt een blanke man in de film toepasselijk. Het is jammer dat Yolande Zauberman hier met nadruk de goede boodschap wil verkondigen, de uitspraken van de blanke man zijn te stereotiep. 'Een kaffer is een hond en lijkt er zelfs op', zegt hij halverwege; het volgende beeld is een portret van een mooie jonge zwarte vrouw. Wat wil Zauberman bewijzen, dat zwarten niet op honden lijken? Probleem is ook de anonimiteit van de blanke man. Zonder twijfel zijn er genoeg blanke Zuidafrikanen die dergelijke absurde taal voor hun rekening zouden kunnen nemen, maar de filmer laadt de sterke verdenking op zich dat het hier om een gefingeerde figuur gaat. Een lid van de Afrikaner Weerstandsbeweging of van een andere pro-apartsheidsgroep had misschien met naam en toenaam het classificeren van mensen willen verdedigen en dat had meer indruk gemaakt. Classified People, Ned. 3, 20.20 - 21.20 uur.