Eerste proefuitzending van toekomst-tv

EINDHOVEN, 2 juli In het Philips' Natuurkundig Laboratorium in Eindhoven, op dezelfde plaats waar 26 jaar geleden de eerste Nederlandse experimentele kleurenuitzending werd gehouden, vond zaterdagavond de eerste Nederlandse proefontvangst plaats van High Definition Televisie (HDTV). Op het programma stond de kwartfinale in het wereldkampioenschap voetbal tussen Ierland en Italie.

Na de eerste Nederlandse tv-uitzending in zwart-wit verzuchtte Het Vrije Volk in vervoering: 'Menselijk geest, hoe hoog is uw vlucht, hoe wijd is het terrein van uw mogelijkheden.'

'Wij betuigen ons respect dat mensenhanden dit konden vervaardigen', schreef De Waarheid. Vergeleken bij die uitzinnige reacties reageerden de circa tweehonderd genodigden afgelopen zaterdag maar lauw bij de eerste Nederlandse HDTV-ontvangst. Misschien verschilt High Definition Televisie (HDTV) toch te weinig van wat mensen al kennen. Misschien zijn de toeschouwers van tegenwoordig, overvoerd met technische noviteiten, ook te blase. Wel waren ze het na afloop unaniem eens over de superieure kwaliteit van de tv van de toekomst: het beeld was haarscherp en bood in vergelijking met de conventionele tv veel meer overzicht, als in een bioscoop.

Tijdens de proefuitzending bleek vooral het voordeel van het bredere beeld. Bij de conventionele tv verhouden lengte en breedte zich als vier staat tot drie; bij HDTV is dat zestien staat negen, net als bij film. Dat leverde zaterdag de merkwaardige gewaarwording op, dat steeds meer spelers in beeld zijn dan men gewend is, simpelweg omdat het totaaloverzicht een groter deel van het veld laat zien.

Bij een pass hoeft de camera niet meer naar voren te zwenken om te achterhalen voor wie die bal bestemd is. HDTV laat in een oogopslag zien welke mogelijkheden de man in balbezit heeft en hoe zijn medespelers zich proberen vrij te lopen. Daardoor komen strategie en spelpatronen veel meer tot hun recht.

Overigens zorgt het brede beeld ook voor een aantal bijverschijnselen, waar de voetballers zelf misschien minder gelukkig mee zijn. Het valt opeens op hoeveel overtredingen er worden gemaakt terwijl de bal niet eens in de buurt is. Ook kun je mooi zien welke spelers voortdurend bewegen en welke ere steeds staaan te kletsen of lopen te lummelen.

Cameralieden hadden in het verleden gewaarschuwd dat het brede beeld ook een belangrijk nadeel zou kunnen hebben: er zouden minder camerabewegingen nodig zijn en daardoor zou High Definition Televisie wel eens erg statisch en saai kunnen worden. Maar bij de proefuitzending zaterdag was daar niets van te merken. De gangbare afwisseling tussen overzichtsbeeld en close-up en tussen verschillende camara-instellingen zorgde voor voldoende dynamiek.

Wel bleek het scherpstellen van de camera's nog al eens voor problemen te zorgen. Paradoxaal genoeg komt dat door de ongekende scherpte van het HDTV-beeld, dat is opgebouwd uit twee keer zoveel lijnen en vier keer zoveel beeldpunten als bij conventionale televisie. Daardoor valt zelfs de minste of geringste onvolkomenheid onmiddellijk op.

Een ander kenmerk van HDTV, namelijk geluid van CD-kwaliteit, kwam tijdens de proefuitzending minder goed uit de verf. Of het moet zijn geweest bij het spelen van de nationale hymnes. Wel werd gebruik gemaakt van de verschillende geluidskanalen die HDTV biedt, door tussentijds over te schakelen van Engels op Frans commentaar.

De proefontvangst in Eindhoven maakte deel uit van een serie testuitzendingen die via drie satellieten in zes Europese steden kunnen worden ontvangen. In totaal worden tijdens de wereldkampioenschappen voetbal zes wedstrijden uitgezonden in HDTV. Een dag na de Eindhovense proefontvangst is gisteren de tweede fase ingegaan van het Eureka-project voor HDTV. Daarin werken 41 Europese instellingen en ondernemingen samen. De eerste fase, die vier jaar geleden begon, diende om een Europees HDTV-systeem te ontwikkelen en de haalbaarheid daarvan te tonen. In de tweede fase, die tot 1993 duurt, moet onder meer de apparatuur verder worden ontwikkeld. Dat is geen overbodige luxe, want de tv-toestellen die bij de Eindhovense proefontvangst werden gebruikt, wogen nog 80 tot 100 kilo.

Verder zal de tweede fase worden benut om het maken van HDTV-programma's te bevorderen. Ook zal worden gekeken naar medische en industriele toepassingen van HDTV. In totaal vergt het Eureka-project circa 1,5 miljard gulden.

HDTV komt naar verwachting pas in 1995 binnen het bereik van de consument. Een HDTV-toestel zal dan de prijs hebben van 'een kleine auto'. Maar de eerste kleurentelevisies kostten bij de introductie een kwart eeuw geleden ook meer dan 3000 gulden.