'Chinezen zijn als sterren aan de hemel: ontelbaar'

PEKING, 2 juli 'Het Chinese volk tellen? Hoe kan dat nu nauwkeurig verlopen', zegt Yuan Mei, 'ze zijn als sterren aan de hemel. Ontelbaar.' Yuan Mei is een meisje van 17 jaar uit een arm boerendorp in de provincie Anhui. Ze werkt illegaal in Peking als dienstbode en werd toen ze tien was ze van de lagere school gehaald om voor haar ouders en vier oudere broers te werken. Omdat ze niet onderdanig genoeg was, werd het meisje voortdurend door haar broers geslagen totdat ze twee jaar geleden van huis wegliep. Ze werkt nu 's morgens en 's avonds voor een alleenstaande Chinese weduwe, wier kinderen in Amerika studeren en 's middags werkt ze vier of vijf uur voor een buitenlands gezin in een van de diplomatieke getto's van Peking. Bij de weduwe verdient ze twintig gulden per maand plus kost en inwoning en bij het buitenlandse gezin 80 cent per uur, hetgeen oploopt tot zo'n honderd gulden per maand.

Daarnaast verhandelt zij lege flessen en oude kranten. Yuan Mei is zeer tevreden over haar bestaan, want als het zo doorgaat heeft zij over een paar jaar genoeg kapitaal om een eigen zaak te beginnen. Of dat zal lukken, zal mede worden bepaald door het verloop van China's vierde volkstelling, die gisteren is begonnen en tien dagen zal duren. Zaterdagavond zijn de eerste 'fronttroepen' van de in totaal zeven miljoen tellers, vergezeld door de hoofden van de buurtcomites in actie gekomen voor het tellen van de illegale 'zwevende' bevolking. Straatventers, kleermakers, los arbeiders en dienstbodes uit alle uithoeken van China overspoelden als gevolg van de snelle sociale en economische veranderingen de afgelopen jaren de grote steden.

De stopzetting van bouwprojecten in het kader van het bezuinigingsprogramma, dat najaar 1988 begon, heeft tot de gedwongen uittocht van bouwvakkers geleid, maar de andere beroepen zijn ongemoeid gebleven. De kans om de 'illegalen' te registreren doet zich alleen in de late avond en 's nachts voor; overdag zijn ze overal met werk bezig. Doel van de volkstelling is niet althans niet expliciet om ze op te sporen en ze te deporteren, zeker niet de dienstmeisjes. 'Het hebben van een illegale hulp in de huishouding uit Anhui is een nieuw status-symbool geworden, waar talloze partij- en regeringsfunctionarissen, tot de kinderen van Deng Xiaoping toe van profiteren', zegt Yuan Mei. Velen worden in hun schemerige bestaan beschermd, anderen na verloop van tijd 'gelegaliseerd'. 'Maar ik neem geen risico. Ik vul dat formulier niet in. Als je goede relaties met je buren hebt kun je ze (de tellers) wel ontwijken', grinnikt Yuan. 'De scherpe stijging van de 'zwevende bevolking' en de derde geboortengolf vanaf 1986 zijn de belangrijkste wijzigingen in de omvang, kwaliteit, distributie en samenstelling van de Chinese bevolking', aldus Zhang Sai, adjunct-directeur van de Leidende Groep voor de Volkstelling. Oorzaak van die derde geboortengolf is Mao Zedong's 'encycliek' van 1959 'Hoe meer Chinezen, hoe meer macht'.

Dat resulteerde in Communistisch China's tweede 'baby-boom', begin jaren zestig. De 'overproductie' van toen begon zich in 1986 overmatig te procreeren, ondanks de strenge geboortebeperkingsregels van een kind per gezin. Steeds meer ouders hebben die regel om een veelheid van redenen bewust geschonden en hun tweede of derde kind niet aangegeven. Experts schatten het totaal van de ongeregistreerde kinderen op tientallen miljoenen. Zhang Sai meent dat het belangrijkste methodische verschil tussen de derde volkstelling in 1982 en de huidige is dat acht jaar geleden de mensen werden opgeroepen om naar registratie-kiosken te komen en dat nu de zeven miljoen tellers huisbezoeken zullen afleggen. De belangrijkste taak van de zeven miljoen onderzoekers komt in feite neer op het opsporen van 'zwarte' babies, maar of er een acuraat cijfer uit de bus zal komen staat te bezien. Mensen wier illegale babies niet te verwarren met het begrip onwettig kind eerder ontdekt werden, kwamen er met een hoge boete vanaf, maar nu zullen locale partij-secretarissen zonodig een groot deel van de 'zwarte' kinderen in hun districten proberen te verdoezelen, want hoe groter het aantal, des te zwaarder de kritiek en bestraffing waaraan zij blootgesteld zouden kunnen worden.

Vaak hebben partijsecretarissen tegen betaling van steekpenningen het hebben van illegale kinderen oogluikend toegelaten en zullen er nu heel wat bonzen door de mand vallen. Een volwassene kan wel tien dagen onderduiken, maar een baby of een kind zo lang verbergen is problematischer. Mensen die tien dagen incommunicado wilen zijn, zijn de vrije ondernemers, die illegaal van het platteland naar de steden zijn verhuisd. Registratie betekent belasting betalen. De belasting was al uitzonderlijk hoog voor vrije ondernemers en in het kader van het paal en perk stellen aan 'bourgeois-liberalisering' is die na het bloedbad van vorig jaar bijna ondragelijk geworden. Een van de meest schrijnende aspecten van de volkstelling zal wellicht zijn dat het bewijsmateriaal inzake het dodenaantal tijdens het bloedbad vorig jaar voorgoed verloren zal gaan. Een betrouwbaar cijfer is er nooit geweest, maar de bevolking van Peking, met haar diepe achterdocht tegen de regering gelooft nog steeds in een zeer hoog aantal, minimaal duizend. Vele mensen hebben lijken van hun familieleden discreet uit ziekenhuizen gehaald en die zelf verbrand of anderszins vernietigd uit vrees om als verwanten van 'contra-revolutionaire misdadigers' doelwit van represailles te worden. Een vrouw vreesde dat tijdens de volkstelling de woon-registratie van haar zoon, die vorig jaar is omgekomen, in het geheim zal worden vernietigd en burgers van Peking menen dat dat met de documenten van alle personen die sinds 4 juni vorig jaar zijn 'verdwenen' zal gebeuren.

De grootste schok is echter de economische les van de volkstelling, zoals beschreven in drie artikelen in China's officiele Economisch Dagblad. Specialisten stellen daarin dat het redelijke bevolkingsaantal voor China 800 miljoen is, maar dat als alle hulpbronnen tot het uiterste benut worden 950 miljoen het absolute maximum is. Het aantal was in april 1988 1.1 miljard en elk jaar komen er 15 miljoen bij, meer dan de hele bevolking van Nederland. 'Dit verhindert het verhogen van de levensstandaard. Het inkomen per hoofd van de bevolking daalde van de honderdenachtste plaats in de wereld eind jaren zeventig tot nummer honderdzesendertig in 1985, hetzelfde niveau als Ethiopie', aldus het Economisch Dagblad. Het blad citeert de resultaten van de volkstelling in 1982: 230 miljoen (semi-) analfabeten, 44 op de 10.000 mensen die hoger onderwijs hebben genoten (tegen 1.492 in de VS). 'Het onderwijsniveau in China is niet alleen lager dan in ontwikkelde landen, maar zelfs lager dan in vele derde wereldlanden', aldus het Economisch Dagblad. De resultaten van deze volkstelling, zullen pas in 1992 in detail bekend zijn, maar zullen naar alle waarschijnlijkheid nog alarmerender zijn dan die uit 1982.

    • Willem van Kemenade