Amerikaanse president geeft prioriteit aan zijn herkiezing in1992; Bush sticht verwarring onder Republikeinen

WASHINGTON, 2 juli Met zijn oproep tot 'nieuwe belastingopbrengsten' van vorige week heeft de Amerikaanse president George Bush een politieke aardschok veroorzaakt. De Republikeinen hebben hierdoor nauwelijks meer politieke strijdpunten over voor de verkiezingen van het Congres van dit najaar. Door anti-communisme en de strijd tegen abortus kon een Republikein zich al niet meer onderscheiden. De Koude Oorlog is ten einde en een effectieve pro-abortus-lobby, steunend op een meerderheid van de Amerikaanse bevolking, heeft rechtse volksvertegenwoordigers gedwongen hun standpunt te herzien. De strijd tegen Big Government die steeds meer geld opslurpt, schijnt nu ook verloren voor de Republikeinen. Zij bestieren die Grote Regering al tien jaar zelf en nu verhogen zij bovendien de belastingen.

Het hele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat moeten deze herfst worden herkozen. De Republikeinse kandidaten voelen zich verraden. 'Ik ben het oneens met de president', zegt de kansrijke Republikeinse kandidate voor een Senaatszetel in Illinois, Llyn Martin. Enkele zetels erbij kunnen de Republikeinen al een meerderheid bezorgen in de Senaat. Maar wat voor Bush zwaarder telt dan de komende verkiezingen, is zijn eigen herverkiezing in 1992. En hij vond dat het tijd werd voor een belangrijke stap.

Bush heeft nu te maken met een revolte in eigen gelederen. Drie dagen hield hij zich gedeisd. Afgelopen vrijdag verdedigde hij echter zijn beslissing tijdens een persconferentie. Hij was nauwelijks specifieker dan bij zijn eerste aankondiging maar uit het geheel van zijn opmerkingen kon worden opgemaakt dat er toch iets was veranderd. 'De mensen weten dat we maatregelen moeten nemen', zei hij. 'Ik wist dat ik wat te verduren zou krijgen door deze beslissing gewoon die twee woorden. Maar ik moet datgene doen waarvan ik denk dat het goed is en dan vraag ik het volk om steun.' Bush vergeleek zijn verandering met de ommezwaaien van voorgangers die ook moesten terugkomen op campagnebeloften. 'Zoals Abraham Lincoln zei, ik overdenk alles gewoon opnieuw', aldus Bush. Een ander voorbeeld is Franklin Roosevelt die campagne voerde tegen de volgens hem te hoge uitgaven van president Herbert Hoover. Eenmaal in het Witte Huis werd hij Keynesiaan en ontstond de New Deal. Ook Ronald Reagan wilde een einde aan het overheidstekort maken, maar werd ongewild een Keynesiaan die het einde aan de toenmalige recessie versnelde door steeds grotere tekorten. Bush lijkt nu de beknotting van het begrotingstekort voor het eerst serieus te nemen.

President Bush is geleidelijk tot zijn verklaring van afgelopen dinsdag gekomen. Eerst zorgde hij ervoor dat hij lange tijd populair bleef, waarmee hij als het ware een buffer opbouwde. Maar de Democraten wisten dat de kiezers op een gegeven moment een politieke daad verlangen. Tijdens het overleg dinsdagmorgen tussen Democraten en Republikeinen zei Bush in een schriftelijke verklaring: 'Het is duidelijk dat' er een aantal maatregelen moeten worden genomen. En hij noemde besnoeiingen op overdrachtsbetalingen maar ook verhoging van de belastingopbrengst. De Democraten vroegen hem toen om te schrijven: 'Het is mij duidelijk dat' (cursivering MH). Bush' instemming hiermee leidde tot een verhulde ommezwaai.

De slagzin 'lees mijn lippen, geen nieuwe belastingen' heeft uitgediend. Hoewel deze campagnebelofte destijds al door twee derde van de kiezers niet werd geloofd, won Bush er voldoende afstand mee op zijn Democratische tegenkandidaat Michael Dukakis die weigerde een dergelijke belofte te doen. De voorzitter van de Democratische partij, Ronald Brown, herinnert eraan dat Bush nooit in belastingverlagingen geloofde. 'Tien jaar geleden noemde Bush zelf voorstellen van Reagan voor belastingverlaging 'voedoe-economie' ', zei hij tijdens een toespraak.

En daarna ging Brown voort op het populistische thema van de bedrogen middenklasse: 'De rijken werden rijker, de armen armer en de middenklasse van werkende Amerikanen werd uitgeknepen'. Tien jaar na Reagans aantreden blijkt dat alleen de allerrijksten beter zijn geworden van zijn conservatieve revolutie. Er is geen beter voorbeeld dan het spaarbankschandaal, waarbij directeuren enorme hoeveelheden geld opstreken uit door de overheid gegarandeerde deposito's van spaarders. De enorme kosten van de garanties voor gefailleerde banken (schattingen tot 500 miljard dollar) hebben Bush mede genoodzaakt tot de aankondiging van 'verhoogde belastingopbrengsten'.

De middenklasse kan nu vervreemd raken van de Republikeinen. 'Het gaat hier om de Amerikaan met een gemiddeld inkomen, iemand die elke ochtend naar zijn werk gaat', onderstreepte Brown gisteren nog eens. De Republikeinen worden niet alleen met superkapitalisten in verband gebracht maar Bush hoort ook tot een ander establishment: dat van de Oostkust. Jimmy Carter voerde een verkiezingsstrijd tegen Washington, Reagan deed de strijd tegen Washington nog eens over maar dan grondiger, Bush is Washington. Hij is een ervaren Washingtonse bestuurder en een voormalig Congreslid voor een district in Texas.

Te ideologisch gekleurde standpunten zijn strijdig met zijn pragmatische benadering. In een dergelijk klimaat waarbij voor ideologische elementen weinig plaats is, worden persoonlijke aanvallen op opponenten belangrijker. De negatieve televisiespot over de tegenstander brengt meer stemmen op dan een aanprijzing van de eigen kandidaat. De Democratische gouverneur van New York, Mario Cuomo, die zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen van 1992 nadrukkelijk niet wil uitsluiten, gaf gisteren echter aan dat hij in een andere richting wil gaan. 'Ik ben moe van het negativisme waarbij alsmaar mensen in hun achterste worden getrapt', zei hij. 'We moeten niet de negatieve benadering van kastijding kiezen. De Republikeinen benadrukken alleen het negatieve.'

De Democraten hebben nog een voorstel liggen tot verlaging van de heffingen voor de sociale zekerheid. Voor veel Amerikanen met bescheiden inkomens is deze heffing hoger dan de federale belastingen. Het overschot van het fonds voor sociale verzekeringen wordt uitgeleend om het overheidstekort te financieren. Dat vindt de Democratische senator Patrick Moynihan bedrog van de verplichte contribuent aan het fonds. Met een verlaging van de regressieve heffing voor sociale verzekeringen wil hij de middenklasse paaien, en er zijn veel Congresleden die hem om die redenen willen steunen.

Bush heeft zijn uitspraak over nieuwe belastingopbrengsten opzettelijk vaag gehouden om zijn manoeuvreerruimte te behouden als de richting van de Democratische voorstellen hem niet bevalt. Hij kan altijd nog zeggen dat de belastingopbrengsten al omhoog gaan. Dat is de afgelopen jaren ook gebeurd. Alleen stegen de uitgaven nog sneller. De strijd ontbrandt nu over de vraag wie moet betalen voor het begrotingstekort: alle mensen met een inkomen een even hoog percentage of hogere lasten voor de meest draagkrachtigen?