Historisch ogenblik

Het was in het najaar van 1913 dat voor de eerste maal een sociaal-democraat op de voorzitterszetel van de Tweede Kamer zat: Troelstra, in de hoedanigheid van eerste ondervoorzitter. 'Daar zat hij, mr. Pieter Jelles Troelstra, als president van de Tweede Kamer om er de debatten te leiden over de begroting van buitenlandse zaken', aldus de toenmalige parlementaire journalist D. Hans, die het had over een 'historisch ogenblik'. Troelstra's partijgenoten glunderden, maar tal van brave rechtse leden 'kregen kippevel en zuchtten diep, dat zoiets in Nederland mogelijk was geworden.'

Inderdaad, het was mogelijk geworden doordat liberalen en sociaal-democraten samen bij de Kamerverkiezingen van 1913 de meerderheid hadden behaald, waarbij vooral de zetelwinst van de SDAP opmerkelijk was. Er hebben later meer sociaal-democraten op de voorzittersstoel van de Tweede Kamer gezeten, zoals Schaper, Van Sleen en Bommer als ondervoorzitters, gevolgd door Vondeling (1972-1979) en Dolman (1979-1989) als 'echte' voorzitters, voortgekomen uit de fractie die krachtens de laatstgehouden verkiezingen duidelijk de grootste was geworden. Op zichzelf behoeft een 'claim' van de grootste fractie op het voorzitterschap van de Kamer niet betwistbaar te zijn, maar er kunnen zich omstandigheden voordoen die de honorering van zo'n claim ongewenst maken. Sinds het CDA-lid Deetman vorig jaar september met geringe meerderheid van stemmen de strijd om het voorzitterschap van de Tweede Kamer won van de PvdA-kandidaat Dolman, zijn de vier belangrijkste politieke voorzitterschappen van het land in handen van een en dezelfde partij, want ook het voorzitterschap van de Eerste Kamer is nog steeds in handen van het CDA, evenals het vice-presidentschap van de Raad van State en niet te vergeten het voorzitterschap van de ministerraad. Een partij met circa 35 procent van de stemmen heeft dus 100 procent van de genoemde voorzitterschappen in handen, waardoor aan de gedachte van de evenredige vertegenwoordiging afbreuk wordt gedaan en het relatieve meerderheidsstelsel via een achterdeurtje wordt binnengehaald. Het was opmerkelijk, hoe sommige CDA'ers zich gisteren op een voor Dolman gehouden afscheidsreceptie Dolman verlaat als 'gewoon' Kamerlid het parlement om per 1 juli lid van de Raad van State te worden naar voren drongen om de voormalige Kamervoorzitter ongegeneerd de hand te drukken. De vergadering van de Tweede Kamer werd gisteren een aantal uren geschorst terwille van de receptie. Als fractieleider van de PvdA prees Woltgens de rechtlijnigheid van Dolman en diens precisie bij het handhaven van de positie van de volksvertegenwoordiging tegenover de regering. Na een Kamerlidmaatschap van in totaal twintig jaar had Dolman, zo werd gezegd, recht op zijn beslissing het parlement te verlaten.