'Wij zijn een verspillend volkje'

ZOETERMEER, 25 juni Wie het heuvelachtige, groene landschap langs de snelweg Utrecht/Den Haag ter hoogte van Zoetermeer betreedt, zal niet direct vermoeden dat hij over bergen afval loopt. Maar ruim vier jaar lang, van 1978 tot eind '82, was dit de stortplaats van 5.000.000.000 kubieke meter afval uit nieuwbouw en sloop uit Zuid-Holland: hout, puin, papier, karton, plastic en loof uit het Westland. Het geaccidenteerde terrein heet recreatiepark Westerpark. Het op een doordeweekse dag vrijwel verlaten gebied is, ondanks zijn heuvels en dalen, door en door Nederlands om zijn volmaakte kunstmatigheid. Het park ligt er keurig bij, als een op ware grootte gemaakte maquette. Niets doet vermoeden dat het onder de oppervlakte gist en broeit, dat maar een meter teelaarde de scheiding vormt tussen de stille, lommerijke omgeving en rottend loof en bouwafval.

Een kilometer verderop ligt de stortplaats Noordwest. Die gaat nog dit jaar dicht voor het afval uit de regio, vol, alleen nog gemeentelijk afval kan worden gestort. Hier ligt ook (bewerkt) huishoudelijk afval dat de bekende uniforme penetrante stank verspreidt. Hier en daar bloeit een klaproos en bovenop de 40 meter hoge afvalheuvels is, temidden van bederf en ontbinding, het uitzicht op de omringende polders van een ongewone schoonheid.

Deze stortplaats is in september '82 opengegaan. Ook dit moet straks recreatiepark worden. Maar anders dan bij Westerpark zijn hier meteen voorzieningen aangebracht om het milieu te beschermen. Onder het afval ligt een laag folie van 500.000 vierkante meter, 1 millimeter PVC en een halve millimeter polyethyleen dik, om te beletten dat giftige stoffen, door hemelwater aan het afval onttrokken, in het grondwater verdwijnen. Een drainagesysteem moet voorkomen dat omhoogkomend grondwater (kwelwater) zich mengt met binnengedrongen hemelwater (perculatiewater).

Twee keer per jaar worden monsters van het grondwater genomen en gecontroleerd op zware metalen, olie, zegt ing. A. M. Putman. Putman, een minzame dertiger, is milieuambtenaar bij de gemeente Zoetermeer ('Alles wat ik doe heeft te maken met afval en bodem') en onder meer belast met het milieubeheer van de stortplaatsen. Het dagelijkse beheer is in handen van de Gemeentereiniging. Nu is dat geautomatiseerd, maar vroeger moest de aanvoer van afval allemaal met de hand worden geadministreerd. Daarmee ging volgens Putman veel tijd gemoeid en bovendien was het onoverzichtelijk. Het opzetten van de milieuzorg gebeurde toen in een handomdraai. 'Bij Westerpark was je met twee A-viertjes klaar', herinnert Putman zich. Nu vergt de verplichte milieu-effectrapportage al een lijvig rapport.

Folie en drainagesysteem om verontreinigd grond- en hemelwater via de riolering af te voeren naar een zuiveringsinstallatie zijn standaardvoorzieningen geworden. Bij Westerpark was nog gewoon een halve meter grond weggegraven waarna het afval werd gestort, met als gevolg giftige zware metalen in het grondwater. Niet op grote schaal, zegt Putman geruststellend, ook bij Westerpark wordt tegenwoordig het grondwater regelmatig gecontroleerd. Aan die controle zit je volgens hem overigens wel tot aan lengte van dagen vast, ook waar folie is gelegd, want het spul heeft niet het eeuwige leven, het gaat een keertje kapot.

Ook komen er bij een stortplaats gassen vrij, bij Noordwest zo'n 200 kubieke meter per uur, gas dat HS bevat, zij het in hele lage concentraties volgens Putman. Is het wel verstandig om daar te recreeren dan? 'Jawel', zegt Putman, 'Ik denk dat het daar gezonder is dan aan een drukke weg in de grote stad, maar ik kan dat niet met cijfers staven. Echt grondig onderzoek of het gevaarlijk is, is nooit gedaan.'

Niet onder het hele park ligt afval, bovendien is het afgedekt met een meter aarde en groeit er volop beplanting. Putman meent dan ook dat het wel meevalt. Trouwens, het is al betrekkelijk oude 'stort', zeker bij Westerpark, dus veel gas is al verwaaid. Hier en daar kun je op Noordwest het gas ruiken.

Wordt met het exploiteren van zo'n stortplaats nu winst gemaakt? Aanvankelijk dacht men van wel, zegt Putman, maar de 'nazorg' blijkt achteraf veel omvangrijker te zijn dan ooit werd vermoed en de kosten zijn dan ook navenant hoger. Bij Noordwest en een nieuw aan te leggen stortplaats van 11 hectare die eraan grenst en waarschijnlijk volgend jaar in gebruik wordt genomen, is die nazorg (waaronder preventie voor calamiteiten) begroot op tientallen miljoenen guldens. Hoeveel duurder een stortplaats als Westerpark uiteindelijk is uitgevallen, weet Putman niet: 'Met die berekeningen is men nog bezig.' Door nieuwe technische ontwikkelingen verandert de afvalstroom voortdurend. Zo kwam op de stortplaats Noordwest tot l985 loof uit het Westland in gigantische hoeveelheden terecht, restgroen van geoogste tomaten e.d. en steenwolbedden die de glastuinbouwers voor subtraatteelt in hun kassen gebruiken en die om de paar jaar moeten worden vernieuwd. Doordat tuinders gaandeweg steeds meer produkten op die bedden konden kweken, nam het afval een geweldig hoge vlucht. Nu is die stroom aanzienlijk afgenomen, omdat een deel tot compost kan worden verwerkt.

Ook hoge storttarieven doen de glastuinbouwers uitzien naar alternatieven. Vroeger waren storttarieven van zes gulden per kubieke meter heel gebruikelijk, nu bedraagt het hoogste tarief al 115 gulden per ton afval. Voordeel van zo'n hoog tarief is volgens Putman dat bedrijven zich wel twee keer bedenken alvorens hun bouwafval te storten. Liever berekenen ze of het niet voordeliger is het afval eerst te sorteren voor hergebruik. Bij de stortplaats Noordwest staat een reuzenmachine die een hels kabaal maakt. Het gevaarte vergruist steenafval en brokken asfalt tot puin dat wordt hergebruikt in de wegenbouw. De exploitatie gebeurt door een particulier bedrijf. In het algemeen vindt Putman het hergebruik te enen male onvoldoende. Nederland, en zeker de dichtbevolkte Randstad waar weinig ruimte is, kampt 'door de beperkte capaciteit en het gigantische aanbod met een afvalprobleem', beaamt Putman. Zegt hem, die nu al jaren werkzaam is tussen het afval naar eigen zeggen zijn lust en zijn leven dat afval iets over onze beschaving? 'Jazeker', zegt Putman, 'Wij in het Westen zijn een verspillend volkje.'