GEHEIME DIENST

De Geheime Dienst Nederland (G. D. N.) - aldus de auteur - was in de periode 1943-1945 een inlichtingendienst in bezet gebied van verzetsmensen die gegevens over de Duitsers en politieke en economische informatie verzamelden en doorstuurden naar het Bureau Inlichtingen van de Nederlandse regering in Londen, na september 1944 ook naar het bevrijde zuiden van ons land.

Deze illegale groep was voortgekomen uit het inlichtingen-netwerk rond de broepsmilitair kapitein dr. J. M. Somer, de latere chef van het al genoemde Bureau Inlichtingen, en de adjudant-onderofficier J. B. Vermeulen.

In maart 1942 zag Somer zich gedwongen Nederland halsoverkop te verlaten omdat de Duitsers hem op de hielen zaten. Hij slaagde erin Engeland te bereiken. Vermeulen zette het inlichtingenwerk voort, onder meer in contact met J. M. W. L. Jansen (schuilnaam Max). Nadat in 1943 Vermeulen was gearresteerd en de Sicherheitspolizei door veel arrestaties een aantal illegale groepen had opgerold, vormde Jansen de G. D. N. Zijn organisatie kwam te bestaan uit het Centraal Bureau, waarvan hij zelf de 'houder' (C. B. H.) was, en een aantal regionale bureaus. In oktober 1943 waren er vijftien van dergelijke bureaus, in september 1944 eenendertig.

Voor het doorgeven van de inlichtingenrapporten binnenslands was een goed functionerend koeriersnetwerk opgezet. Rechtstreeks zendcontact met Londen was er aanvankelijk echter vrijwel niet. Om die verbinding tot stand te brengen, vertrok Jansen in april 1944 naar Engeland, waar hij maanden later ook inderdaad aankwam. Voor zijn vertrek had hij de leiding over de G. D. N. overgedragen aan W. Schoenmaker (schuilnaam Miki), die de organisatie verder uitbouwde. Over de omvang van de G. D. N. schrijft Visser (p.97): ' Rudi (W. J. H. Schreinemachers) schatte dat Max in het begin een kleine 30 medewerkers had. Medio februari 1945 waren er 450 mensen werkzaam voor de G. D. N. In totaal zouden 1000 tot 1200 mensen in de loop van de tijd bij het werk betrokken zijn geweest. Dit ongeacht allerlei randfiguren, die voor bepaalde doeleinden ingeschakeld werden en die vaak niet op de hoogte waren van het feit, dat zij voor de G. D. N. werkzaam waren.' Visser heeft de geschiedenis van deze groep nauwkeurig en met grote objectiviteit te boek gesteld. Hij ondervroeg tal van rechtstreeks betrokkenen, raadpleegde archieven en prive-collecties en bestudeerde de bestaande literatuur. Tijdens de bezetting maakte hij deel uit van de G. D. N. zodat hij als auteur geen probleem had zich in de situatie in te leven. Met grote deskundigheid beschrijft hij de diverse facetten van het verzets- en het inlichtingenwerk. Het ware te wensen dat over iedere verzetsgroep een dergelijk documentair verslag werd uitgebracht.

Dit boek is niet in de boekwinkel te koop. Het kan worden besteld via de boekhandel of rechtstreeks door f50 plus f7 verzendkosten over te maken op postgiro 35.60.85 tnv A. M. Overwater in Barendrecht, tel. 01806-12152.