Edwin Rutten is de narrige, inconsequente, modale vader; Nogeen broodje poep, dan gaat Ome Willem even weg

Feilloos weet Ome Willem, bijgenaamd Edwin Rutten, al vijftien jaar kindermassa's te bespelen. Hij hoeft niet zo nodig educatief te zijn, wel wil hij koste wat kost vermijden dat de gaapgrens van zijn jeugdige publiek wordt overschreden. Nu gaat hij een tijdje niet spelen, voor hoelang weet hij nog niet. 'Aan het woord kindervriend heb ik de pest - daar komt geen nukkigheid aan te pas.' DEN HAAG, 22 juni Dat het Haagse Diligentia na afgelopen woensdag nog overeind staat mag een wonder heten: Ome Willem, al jaren lang een bekend en geliefd televisiepersonage, trad op. Reeds voor aanvang ishet aantal decibellen op zwembadsterkte. Wandelwagens rijden af en aan, de zaal kwettert en krioelt en langzaam zwellen de spreekkoren: Ome Willum, Ome Willum! Een door de wol geverfde moeder ziet mijn blik en spreekt dreigend: ' Dit is nog niets, wacht u maar af.' Ze krijgt gelijk. Anderhalf uur is Ome Willem/Edwin Rutten met tomeloze energie in de weer. Hij zingt met zijn ' lekkere rakkers' Willem Wilminks onsterfelijke hit Deze vuist op deze vuist, serveertvoor de zoveel honderdste maal het broodje poep, filosofeert over het verschil tussen de linker en de rechter duim en neemt klassiek plaats op een taart. Bij het vangen van de laatste boef uit Den Haag minuten lang sluipt deze over het toneel zonder dat die stomme Ome Willem hem in de gaten heeft is de deinende menigte op kookpunt.

Rutten bespeelt de kleutermassa feilloos. Hij ontvangt met een mengeling van aandacht en achteloosheid kusjes, een papieren bloemenhulde en een kleeflollie: ' Heb je d'r al aan gelikt? Ja? Mmm, lekker.'

Maar wanneer het toneel hem te vol wordt roept hij bars: moeven. Ook na afloop blijft hij van oor tot oor de kindervriend, poseert gewillig voor 'mams' fototoestel en zet zijn pet pas af op het moment dat de laatste 'lieverds' naar buiten zijn loodst. Aan een tafeltje waar kort tevoren het publiek nog werd verluierd praten we na over Ruttens voornemen er na vijftien jaar Ome Willem eens even mee te stoppen. 'Aan het woord kindervriend heb ik de pest. Zo'n vent is altijd alleen maar leuk en dat is zoiets als elke avond ganzelever. Een kindervriend aait uitsluitend over blondekoppies, daar komt geen nukkigheid aan te pas. En zo had Aart Staartjes Ome Willem juist bedoeld, als een wat narrige, inconsequente man, de modale vader. Maar als er een kind komt met een splinter onder zijn nagel zal Ome Willem wel het hele programma stil leggen om dat ding eruit te halen. Echte vaders roepen ook ongeduldig: en nou weg wezen. Maar ja, wij zijn op de televisie en wij maken een kinderprogramma! Dus zijn we aardig, dus wordt het fondant en dus is er meteen niks meer aan. Je hebt toch ook niet direct een slecht huwelijk wanneer er een botervloot door de kamer vliegt. Dan gebeurter tenminste wat.'

'Ik hoef niet zo nodig educatief te zijn. Dat is een beetje een vies woord, vooral wanneer het zo vreselijk met speeksel in de mondhoeken wordt uitgesproken. Educatie hoort in de voetnoten te zitten.

Je moet in de eerste plaats een aardig verhaal maken, een invalshoekkiezen die amuseert en de aandacht vasthoudt. Ik wil mijn armen om de zaal heen houden. Als ik in zo'n openluchttheater met vijfentwintighonderd plaatsen vermoed dat het verloopt, ga ik zachter praten: 'Dag meisje met je rode jurkje aan' en als ze dan zit, weet ik dat we er allemaal nog zijn. Ik loop altijd risico's, erstemoet een antwoord vinden op onverwachte situaties. Als zo'n antwoord werkt stop ik het in de gereedschapskist met ambachtelijkheden. Als zo'ntruc blijkt niet te werken ben ik ook tevreden, want zodra er dogma's inde voorstelling sluipen is het voor niemand leuk meer.' Over Ome Willems schepper, Aart Staartjes, zegt Rutten: 'Hij wilde altijd het beste. Wat die gedaan heeft voor kinderprogramma's opde televisie Stratemaker op Zeeshow, J. J. de Bom, en nu weer Klokhuis dat is fantastisch. Roald Dahl zei eens bij Van Dis datschrijven en spelen voor kinderen het allermoeilijkste is. Toen sprong ik een gat in de lucht. Gerechtigheid!' Rutten heeft voor onder andere het Brabants en het Gelders Orkest verhalen bij klassieke muziek geschreven. 'Samen met de artistieke commissie stel ik een soort bloemlezing samen uit de klassieke muziek, van Bach tot Hindemith, en daar schrijf ik dan een sprookje bij.'

Ome Willem moet soms wel het gevecht met het orkest aan dat een stuk van vijftien minuten van Beethoven integraal wil spelen. 'Ze zijn bang voor coupures. Bang voor wie eigenlijk? Je loopt het risico dat je het vooroordeel bevestigt: van klassieke muziek ga je gapen. Na afloop van een concert vroeg een jongetje eens: 'He, was dit klassieke muziek? Best leuk eigenlijk.' Dat vind ik dan 1-0. Ik heb die coupures erdoor gekregen, zodat ik zeker weet dat mijn publiek niet aan de gaapgrens komt.' Voor een concert heeft hij ooit een programma laten maken met voorgedrukte vouwlijnen erop: 'Nadat die papieren vliegtuigen en masse waren gegooid hadden we rust. ' Museumbezoek met kinderen pakt hij op soortgelijke wijze aan. 'Na een kwartiertje pak ik mijn fritespan om een patatje te bakken. De volgende keer ga ik twintig minuten en de keer daarna vergeet ik de fritespan. Maar het draait om het museum. Ik weet nog dat ik er als negenjarig jongetje kwam en toen stond daar Pierre Janssen. Dat was een meesterlijke man, door zijn bezieling enzijn onorthodoxheid. Ik vind het museum leuk, omdat ik Pierre Janssen leuk vond.' De beslissing om met Ome Willem op te houden heeft veel tijd gekost, zegt Rutten. 'Meer tijd geven aan die klassieke muziekprogramma's, schrijven en jazzconcerten zingen, wat mijn eigenlijke vak is. Ome Willem heeft toch de vrijheid om even op, eh, Vuurland te gaan kijken. Misschien komt hij nooit meer terug, maar ik sluit ook niet uit dat ik in december een programma maak rondom het Kerstverhaal, met Ome Willem als Jozef. Het gaat ook niet om een afscheid. Daar houd ik absoluut niet van. Ik ga gewoon een tijdje niet spelen. Eerst vond ik het reuze dapper, maar nu heb ik het gevoel of ik mezelf een van mijn dierbaarste knuffelberen heb afgenomen.' Ome Willem speelt nog op 24/6 in Nijmegen en op 30/6 in Bloemendaal.