Een gala-premiere in Tilburg

Helaas waren de Grote Coryfeeen niet komen opdagen, tot ongenoegen van Tilburgs burgemeester Gerrit Ph. Brokx. Aan het begin van de avond gaf hij ze een veeg uit de pan. De afwezigheid van minister Hedy d'Ancona op deze 'wereldpremiere van een nieuwe Nederlandse speelfilm' kon Brokx nog billijken, het afscheid van prima ballerina Alexandra Radius ging voor. Maar waarom Gerrit Braks de voorkeur gaf aan een plek tussen mest en vis was de burgemeester, ooit zelf staatssecretaris, minder duidelijk. En de andere Brabantse bewindslieden? Ach, Hirsch Ballin zat 'ergens tussen de West en Den Haag', May Weggen kon geen spitsvignet bemachtigen en Van Amelsvoort was te druk met het invullen van zijn aangiftebiljet... De organisatoren (financieel gesteund door een verzekeringsmaatschappij) hadden kosten noch moeite gespaard. De premiere van de eerste Tilburgse speelfilm was wel een gala waard. Wat een pracht, wat een praal: toute Tilburg was in de schouwburg vertegenwoordigd, gehuld in evening dress en black tie. Tientallen lokale ondernemers en politici getuigden vol trots dat de voormalige textielstad is uitgegroeid tot een centrum van onderwijs en industrie.

Het Phoenix Mysterie werd in zeventien dagen tijd geheel in Tilburg opgenomen. Regisseur en scenario-schrijver Leonard Retel Helmrich, zelf uit Tilburg afkomstig, wist samen met producent Fransjoris de Graaf en actrice Liz Snoyink (geboren in Goirle en opgegroeid in Tilburg) tweehonderdduizend gulden bij het Tilburgse bedrijfsleven los te peuteren, waarvan de helft in natura. Dat lukte nadat de gemeente de eerste vijftigduizend piek had toegezegd. En ook, zo bracht Fransjoris de Graaf gisteravond in herinnering, omdat de film de stad en haar bewoners 'op een positieve wijze' in beeld brengt.

Gruwelijk

Toch is Het Phoenix Mysterie wel degelijk een echte, zij het low budget speelfilm. Het verhaal is een sprookje voor volwassenen dat op een gruwelijke manier eindigt. Liz Snoyink speelt een wethoudster van ruimtelijke ordening, die ruzie krijgt met een Egyptische architect (gespeeld door Luc Boyer) die voor de stad Tilburg een nieuw belastingkantoor ontwerpt. De architect betreurt het dat oude textielfabrieken met de grond gelijk worden gemaakt, maar de wethoudster wil het oude liever vervangen door het nieuwe. Tezeldertijd ontstaan complicaties tussen de architect en het zusje van de wethouder (Manouk van der Meulen). Een en ander resulteert bij de architect in slapeloosheid en hallucinaties.

En bij de toeschouwer in slaap. Het tempo van de film ligt dermate laag dat het moeite kost de ogen open te houden. Het verhaal is te mager om de spanning erin te houden, ook al komt de architect aan het eind van de film op potsierlijke wijze aan zijn eind.

Het Phoenix Mysterie heette oorspronkelijk Het Phoenix Syndroom, een naam die regisseur Retel Helmrich ook nu nog beter vindt passen. Helaas, de Phoenix was een Tilburgse textielfabriek die nog niet zo lang geleden is gesloten en op een film die een positief beeld van Tilburg zou moeten geven kun je moeilijk het etiket Syndroom plakken. En Mysterie, dat sloeg inhoudelijk weliswaar als een tang op een varken maar commercieel klonk het goed, dus... Naast de drie hoofdrolspelers treden honderden figuranten op, waaronder een groot aantal leden van de gemeenteraad (alleen Groen Links en de Socialistische Partij haakten af). Ook burgemeester Brokx en wethouder drs. H. Krosse van financien spelen een bescheiden rol, namelijk zichzelf. Gemeenteraadsleden herinneren zich ook nu nog vol plezier hoe de burgemeester tijdens de opnamen reeds na een zin werd onderbroken door een luidkeels STOP! van de opnameleider dat maakten ze in het stadhuis niet zo vaak mee. Overigens blijkt de burgemeester in de film uiterst karig met tekst bedeeld: het gesprek wordt naast hem, niet met hem gevoerd.

Brokx zegt na afloop van de film dat de gemeente de film steunde 'om Tilburg te promoten'. Wethouder Krosse hoopt en verwacht dat Het Phoenix Mysterie een doorbraak zal zijn: wellicht zal het bedrijfsleven behalve aan sport in de toekomst ook eens aan kunst denken als het zaken wil sponsoren.

Shot

Maar niet iedereen is over die sponsoring tevreden. Belichter Nienke Hendriks stelt ronduit dat het verschijnsel No Budget Film beter vandaag dan morgen kan worden afgeschaft. Ze zegt dat ze zich 'mateloos irriteerde' als ze weer eens moest horen hoeveel sponsors er wel niet waren. 'Als dat zo is moet er toch geld genoeg zijn? Het zijn allemaal mensen die voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten. En het is niet eens een idealistische film. Want waar lullen ze dan over bij een shot? Dat de Rabo-bank als sponsor wel in beeld moet en de Amro-bank niet!' Hendriks herinnert zich dat er spandoeken met sponsornamen aan hekken moesten worden gehangen, auto's van sponsors moesten in beeld, asbakjes... 'Ik vind dat je dan een grote commercial zit te maken terwijl je je mensen niet eens betaalt... ' Het was een prachtige schijnvertoning, gisteravond in Tilburg, een provinciestad met grootsteedse allures. Regisseur Retel Helmrich was niets te dol: vol vuur verkondigde hij dat 'als je op de kaart van Europa kijkt dan zie je dat Tilburg in het centrum ligt'.

Zijn woorden werden met een hartelijk ondernemersapplaus bekroond. Maar Tilburg is en blijft Tilburg, een stad zonder hart en ongetwijfeld een van de minst karakteristieke steden van Nederland. De Tilburgse fraters mogen dan over de hele wereld beroemd zijn, de stad is een toonbeeld van hoe het niet moet. Jaren vijftig architectuur in optima forma, gevangen in een saaiheid die het gemoed beknelt. In de film vraagt architect Luc Boyer, als hij vanuit een hoogbouwpunt de stad overziet, waar het hart van de stad is. Het wethoudersantwoord is veelzeggend: dit is het hart, het centrum. En ze wijst naar enkele aan elkaar geregen straten.

KEES CALJE