Grensakkoord na vijf jaar ondertekend

SCHENGEN, 20 juni Met de ondertekening gistermiddag van het uitvoeringsverdrag bij het Akkoord van Schengen aan boord van een Luxemburgse rondvaartboot, is een einde gekomen aan een juridisch mysteriespel dat vijf jaar heeft geduurd. Eindelijk werd, aan boord van de Prinsesse Marie-Astrid op de Moezel, de volledige tekst gepubliceerd. De Nederlandse ambtenaren die in Schengen aanwezig waren, zeiden dat de 'demystificatie' nu kon beginnen. Hier, lees het, dan zult u zien dat het allemaal reuze meevalt, was de standaard-aanbiedingszin. Het eigenlijke Akkoord van Schengen uit 1985 was vooral bedoeld om het goederenverkeer tussen de Benelux, Duitsland en Frankrijk te vereenvoudigen. Als deze vijf landen daar haast mee wisten te maken kon dat een voorbeeldwerking voor de twaalf EG-landen hebben. Bovendien was in onderhandelingen met vijf landen meer binnen te halen dan aan tafel met twaalf landen, zo wist men. 'Schengen' was de vlucht vooruit naar het Europa zonder grenzen door vijf pionierlanden met een welbegrepen eigenbelang.

Een eerste rendement is er al. Vrijdag tekende Nederland een Verdrag tussen de twaalf EG-landen waarvoor de asielparagrafen uit 'Schengen' model hebben gestaan. Er zijn ook verdragen voor de Twaalf in voorbereiding die de afspraken over visa- en grenscontrole en die over politiesamenwerking uit het Schengen-akkoord als uitgangspunt hebben.

Het zijn deze 'compenserende maatregelen' die tot irritatie van de diplomaten het ideaal van de open grenzen in de publieke beeldvorming hebben verdrongen. Sinds 1985 zijn de onderhandelingen beheerst door de belangen van de (geheime) politie, de drugsbestrijders, de fiscale opsporingsdiensten, de vreemdelingendiensten en de anti-terreur brigades. Binnenslands ontstond een groeiende oppositie van vooral mensenrechten- en vreemdelingenorganisaties die menen dat Schengen misbruikt werd om allerlei repressieve maatregelen te kunnen nemen. Schengen leek de duistere achterkant van Europa te worden: van de potdichte buitengrenzen, de alom aanwezige computerschermen van het internationale opsporingsregister en de verscherpte binnenlandse vreemdelingencontroles. Maar wat staat er nu eigenlijk in de honderdtweeenveertig artikelen van de uitvoerende overeenkomst? Een zeer globale samenvatting: De persoonscontrole aan de binnengrenzen wordtopgeheven, tenzij de openbare orde of de nationale veiligheid dat niet toelaat. Dan gaat de slagboom weer dicht, zij het voor een beperkte periode. Wiede buitengrenzen (voor Nederland de zee- en luchthavens en de kustlijn) buiten de grensdoorlaatposten en buiten openingstijden overschrijdt wordt strafbaar. Die buitengrenzen moeten voortaan metpatrouilles worden bewaakt en wel zo effectief dat 'er geen aansporing ontstaat voor het zich onttrekken aan de controles aan de grensdoorlaatposten'.

De controle-dichtheid moet in alle landen hetzelfde zijn. Er komt eengemeenschappelijk visum van drie maanden en een doorreisvisum van vijf dagen voor reizigers uit niet-Schengen landen.

Bus-, trein-, of luchtvaartmaatschappijen die vreemdelingen zonder geldige reisdocumenten naar het Schengen-gebied hebben vervoerd moeten ze weer mee terugnemen. De vijf verdragstaten spreken af in hun nationale wetten daar strafbepalingen voor op te nemen. Individuen die uit winstbejag hetzelfde doen of proberen te doen worden ook strafbaar. Asielverzoeken kunnen slechts bij een vande vijf verdragstaten worden ingediend. Daarbij heeft de asielzoeker nog een zekere keus. De toelatingsnormen blijven onderling verschillend. Critici verwachten overigens dat hierdoor een negatieve spiraal zal ontstaan 'populaire' landen zouden hun normen afstemmen op strengere landen. De politie mag voor een beperkt aantal delicten in een andere staat verdachten observeren en achtervolgen. Onder meer de actieradius wordt onderling geregeld. Fiscale opsporing opelkaars grondgebied beperkt zich tot overtredingen van de accijnzen, de BTW en de douane-wetten. Het Luxemburgse bankwezen blijft dus gevrijwaard van onderzoeken naar fraude met de inkomstenbelasting. De afhandeling vanbekeuringen voor overtredingen in buurstaten is vereenvoudigd. De handel en het bezit van drugs 'cannabis inbegrepen' moet met 'alle maatregelen' worden tegengaan. De controle aan de buitengrenzen worden daartoe verscherpt. Bovendien is afgesproken dat de verdragstaten 'toezicht houden op die plaatsen, waarvan algemeen bekend is dat aldaar verdovende middelen worden verhandeld'.

Het terughoudende Nederlandse justitie-beleid ten aanzien van de koffieshops kan dus moeilijk volgehouden worden. Hoteliers moetenvoortaan de identiteit van hun buitenlandse gasten controleren en hen speciale formulieren laten invullen. Erkomt een Schengen Informatie Systeem waarin gezochte personen, voorwerpen en voertuigen worden opgenomen. Nieuw is dat dit register ook gebruikt mag worden door veiligheidsdiensten om 'onopvallende controle' te vragen. De douane zoekt dan zo bedekt mogelijk uit wie de inzittenden van een auto zijn, wat het reisdoel is en wat er in de kofferruimte ligt.